Author: team-dhimsa-viz

“ఉత్తరాంధ్ర జిల్లాలోగల ప్రభుత్వసాంఘీక,గిరిజనసంక్షేమ వసతిగృహాలు సమస్యల కొలిమిలో కొట్టుమిట్టులాడు తున్నాయి.పేద విద్యార్థులకు మౌలిక సదుపాయాలు కల్పించవలసిన బాధ్యత ప్రభుత్వాలపైఉన్నా ఆదిశగా వసతిగృహాల్లో కనిపించడం లేదు.వేసవి సెలవులు ముగిస్తున్న శిధిలావస్థుల్లో ఉన్నవసతి గృహ భవనాలు మరమత్తులకు నోచుకోక పోవడం వసతిగృహాల్లోకి చేరే విద్యార్ధులు ఆందోళనవ్యక్తం చేస్తున్నారు.”               - జి ఎన్ వి సతీష్ 

అధికారుల మాటల్లో వినిపించే సౌకర్యాలు.. బూతద్దం పెట్టి వెతికినా దొరకటం లేదు.కాలకృత్యాల నుంచి నిద్రపోయే వరకూ పాఠశాలకు వెళ్లి తిరిగి వచ్చే వరకు నిత్యం సమస్యలతో విద్యార్థులు ఓసాహ సమే చేస్తున్నారని చెప్పాలి.వసతి గృహాల్లోనే కాదు.. భవనాల చుట్టూ వాతా వరణం పరిస్థతులు అద్వా నంగా కన్పిస్తున్నాయి.
పేరుకే వసతి గృహం..
అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా కేంద్రంలోని పాడేరు గిరిజన సంక్షేమ పాఠశాలలో నెలకొన్న సమస్యల తాండవం ఇది..ఏజెన్సీవ్యాప్తంగా 115 ఆశ్రమ పాఠ శాలలో ఉంటే అందులో 15వరకు గిరిజన గురుకుల పాఠశాలున్నాయి. విద్యార్థులకు సరైన మరుగుదొడ్లు, కిటికీలు లేని వసతి గృహాలు బీటలు వారిన గోడలు, అపరిశుభ్రమైన పరిసరాలు దర్శనమిస్తాయి.నీటి సదుపాయం కూడా అంతంత మాత్రమే అయినా నీటి నిల్వచేసే ట్యాంకు నాచు పట్టి పురుగులు తాండ విస్తున్నాయి.ప్రభుత్వ గిరిజన ఆశ్రమ పాఠశాల వసతి గృహాలు అంటేనే సమస్యలు ఉంటాయనే విధంగా అధికారుల తీరు కనిపిస్తోంది.గత ఏడాదిలో పాడేరు లో తలార్ సింగి బాలురు పాఠశాలలో 500 మందికు పైగాఉన్న విద్యార్థులు ఈసమస్యలు ఎదుర్కొం టున్నా..అధికారులకు మాత్రం ఇవేవి కనిపించక పోవడం దురదృష్టకరం..పిల్లలు ఉండటానికి గదుల్లో సరైన సౌకర్యాలు లేక తీవ్ర ఇబ్బంది పడుతున్నా.. ప్రభుత్వం ఇటీవల నిర్మించిన కొత్త వసతి గృహాన్ని కళాశాల విద్యార్థులకు ఇవ్వడంతో తీవ్ర ఇబ్బందులు ఎదుర్కోవల్సి వస్తోంది.అక్కడ వసతిగృహాలకు మైయిన్ గేటు లేకపోవటంతో పశువులు,పందులు లోపల సేదతీరుతున్నాయి.ప్రభుత్వ గిరిజన సంక్షేమ ఆశ్రమ పాఠశాల వసతి గృహాల్లో కనీస సౌకర్యాలు అయినా అధికార పాలక వర్గాలు కల్పించాలని పూర్వ విద్యార్థులు కోరుతున్నారు.
డార్మెటరీ గదుల్లో ఇక్కట్లు..
గిరిజన సంక్షేమ ఇంగ్లిష్ మీడియం పాడేరు పాఠ శాలలో విద్యార్థినిలు తరగతి గదిలోనే డార్మెటరీ ఉండడంతో ఇక్కట్లు పడుతున్నారు.చలి మంటలు వేసు కోలేక, సరిపడా దుప్పట్లు లేక, గుంపులు గుంపులుగా కూర్చుని చలికి ఉపశమనం పొందుతున్నారు. మెనూ పరిశీలించగా శుక్రవారం పొంగలి శెనగ చెట్నీ గుడ్డు ఇవ్వవలసి ఉంది..అయితే పొంగలి మాత్రమే సిద్ధం చేశారు.. వర్కర్‌ను ప్రశ్నించగా తమకు గుడ్లు ఇవ్వ లేదని చెప్పారు. పిల్లల్ని ప్రశ్నించగా గుడ్లు ఎప్పుడు పెట్టారో తెలియని అయోమయ పరిస్థితిలో ఉన్నారు. పాడేరు ఏపీఆర్‌లో నిర్వహిస్తున్న ఏకలవ్య పాఠశాలలో మూడు మండలాలకు చెందిన విద్యార్థులు ఒకే చోట ఉన్నారు. అదే డార్మెటరీ.. అదే తరగతి గది..అక్కడే పుస్తకాలు,అక్కడే బకెట్లుతో నిండిపోయింది.నీళ్లు లేక తెల్లవారుజాము మూడు గంటల నుంచి మెస్ నుంచి మోసుకొస్తూ 300 మంది పైబడి విద్యార్థినులు.. ఇక్కట్లు గురవుతున్నారు.సరైన సెక్యూరిటీ లేక భయభ్రాంతులకు గురవుతున్నామని.. నీటి సదుపా యం,బాత్రూం సదుపాయం సరిగా లేదని ఆవేదన చెందారు. పశువుల సైతం లోనికి వచ్చి ఆరబెట్టిన బట్టలు పాడు చేస్తున్నాయన్నారు. అధికారులు తమకు త్వరితగతిన ఏకలవ్య పాఠశాల నిర్మించి వసతి కల్పిం చాలని విద్యార్థినిలు కోరుతున్నారు.
ప్రభుత్వంపై హాకోర్టు ఘాటు వ్యాఖ్యలు
సంక్షేమశాఖ ఆధ్వర్యంలోని వసతి గృహాల్లో పరిస్థితు లపై రాష్ట్ర హైకోర్టు తీవ్ర ఆగ్రహం వ్యక్తం చేసింది. విద్యార్థులు నేలపైనే పడుకోవడాన్ని నిరసిస్తూ.. ఇలాంటి పరిస్థితులు ఉంటే మన పిల్లల్ని అక్కడ చేరు స్తామా అంటూ ప్రభుత్వాన్ని నిలదీసింది. విద్యార్థులు పడుకోవడానికి మంచం,పరువు అందించడం ప్రభు త్వ బాధ్యత కాదా అంటూ హైకోర్టు ప్రశ్నించింది. వసతి గృహాల్లో సౌకర్యాల లేమిపై రాష్ట్ర హైకోర్టు ప్రభుత్వంపై అసహనం వ్యక్తం చేసింది. విద్యార్థులు పడుకోవడానికి కనీసం మంచం,పరువు సౌకర్యం కల్పించకపోవడంపై విచారం వ్యక్తం చేసింది. విద్యా ర్థులకు కనీస వసతులు కల్పించడం ప్రభుత్వం బాధ్యత కాదా అంటూ..ఇలాంటి పరిస్థితులు ఉండే మన పిల్లల్ని అక్కడ చేరుస్తామా అంటూ ప్రభుత్వాన్ని గట్టిగా ప్రశ్నించింది.ఎటువంటి సమాజంలో మనం బతుకు తున్నాం. ఇలాంటి పరిస్థితులు చాలా దురదృష్టకరం అంటూ ఆవేదన వ్యక్తం చేసింది.సాంఘింక సంక్షేమ గురుకుల పాఠశాలలు,వసతి గృహాల్లో పేద విద్యార్థులే చదువుతుంటారని,ఇతరులతో సమానంగా వారికి సౌకర్యాలు కల్పించాల్సిన బాధ్యత ప్రభుత్వంపై ఉందని స్పష్టం చేసింది.రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా ఉన్న 190 గురుకుల పాఠశాలల్లో లక్షా 70వేల మంది విద్యార్థు లకు మంచాలు, నాణ్యమైన పరుపులు ఇచ్చే వ్యవహా రంపై నిర్ణయం తీసుకోవాలని రాష్ట్రప్రభుత్వాన్ని ఆదేశించింది.400 వందలమంది విద్యార్థులకు రెం డు టాయిలెట్లు ఉండటంపై ఆశ్ఛర్యం వ్యక్తం చేసింది.
నీళ్ల పప్పు..పురుగుల అన్నం..
అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లాలోని గోడి గ్రామంలో సాంఘిక సంక్షేమశాఖ గురుకుల పాఠశాల, వసతి గృహంలో అసౌకర్యాలపై సామాజిక కార్యకర్త బాజ్జీ దాఖలు చేసిన పిల్‌పై విచారణ జరిపిన హైకోర్టు.. కీలక వ్యాఖ్యలు చేసింది.విద్యార్థులకు మంచాలు, పరుపులు లేక కిందే పడుకుంటున్నారని..కనీసం దుప్పట్లు అందించడం లేదని పిటిషనర్ తరపు న్యాయ వాదులు వాదనలు వినిపించారు. ప్రభుత్వ న్యాయ వాది వాదనలు వినిపిస్తూ..వసతుల మెరుగు పరిచేం దుకు నిధులు విడుదల చేస్తూ జీవో ఇచ్చినట్లు తెలిపారు.వసతి గృహంలో సౌకర్యాల కల్పనకు ఏమి చర్యలు తీసుకున్నారో నివేదిక ఇవ్వాలని అధికారులను ఆదేశించింది. విచారణ నాలుగు వారాలకు వాయిదా వేసింది.వసతి గృహానికి కేటాయించిన 84లక్షల నిధులను సరైన మార్గంలో వినియోగించాలని ఇంజ నీర్లను హైకోర్టు ఆదేశించింది.
పనులన్ని పూర్తయ్యాక హైకోర్టు సీనియర్ అధికారి పనులను పరిశీలిస్తారని,లోపాలేమైనా ఉంటే ఆ ఇద్దరు ఇంజనీర్లు వ్యక్తిగతంగా బాధ్యులవుతారని హెచ్చ రిం చింది.నాణ్యతవిషయంలో రాజీపడొద్దని పేర్కొంది. ప్రతి పైసాకు జవాబుదారీతనంగా ఉండాలంది. విద్యార్థులకు అందిస్తున్న ఆహార నాణ్యతను పరిశీలిం చేందు జిల్లా న్యాయసేవాధికార సంస్థ కార్యదర్శి అకస్మిక తనిఖీలు చేయాలని పేర్కొంది. ఇదే కాకుండా రాష్ట్రవ్యాప్తంగా విద్యార్థులకు మంచాలు, పరుపులు ఇచ్చే విషయంపై తీసుకున్న నిర్ణయాన్ని కోర్టు ముందు ఉంచాలని రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్ ధీరజ్‌సింగ్‌ఠాకుర్,జస్టిస్ ఆర్. రఘునందన్‌రావుతో కూడిన ధర్మాసనం ఆదేశిం చింది.విచారణను నాలుగు వారాలకు వాయిదా వేసిం ది. గోడి వసతి గృహంలో దయనీయ పరిస్థితులను న్యాయస్థానం దృష్టికి తెచ్చినందుకు పిటిషనర్ బాబ్జీని అభినందిస్తున్నట్లు హైరోర్టు ధర్మాసనం పేర్కొంది.
అరకొర సౌకర్యాలతో విద్యార్థుల అవస్థలు
శ్రీకాకుళం జిల్లా లక్ష్మీనర్సుపేటలోని ఎస్సీ సాంఘిక సంక్షేమ వసతి గృహం శిథిలావస్థకు చేరి ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్నామని విద్యార్థులు ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు. దీంతోపాటు వసతి భవనంలో మౌలిక వస తుల కొరతతో తీవ్రఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్నామని వాపోయారు.పాలకులు,అధికారుల నిర్లక్ష్యం ఆ విద్యా ర్థుల పాలిట శాపంగా మారుతున్నాయి. శ్రీకాకుళం జిల్లా ఎల్.ఎన్.పేట మండలం లక్ష్మీనర్సుపేట గ్రామం లో ఎస్సీసాంఘిక సంక్షేమ బాలురు వసతి గృహం శిథిలావస్థకు చేరి కూలిపోయేస్థితిలో ఉన్నా పట్టించు కునే నాధుడే లేడంటూ విద్యార్థులు ఆవేదన వ్యక్తం చేస్తున్నారు.వసతిగృహం స్లాబ్ నుంచి పెచ్చులు ఊడి ఊచలు వేలాడుతుండడంతో భవనం ఎప్పుడు కూలి పోతుందో అని విద్యార్థులు భయాందోళనకు గురవు తున్నారు.శిథిలావస్థకు చేరిన వసతి గృహంతో ఇబ్బం దులు ఎదుర్కొంటున్నామని విద్యార్థులు ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు. సుమారు 70మంది విద్యార్థు లున్న వసతి భవనంలో మౌలిక వసతుల కొరతతో తీవ్ర ఇబ్బం దులు ఎదుర్కొంటున్నామని వాపోతు న్నారు. శిథిలా వస్థకు చేరిన భవనంపై పెచ్చులూడి తమపై పడతున్నా యని,నిద్రించే సమయంలో చాలాసార్లు తమపై పెచ్చులూడి పడిపోయాయి అంటూ విద్యా ర్థులు ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు.వసతి గృహ పరిస్థితిపై స్థానిక ప్రజాప్రతినిధులకు, అధికారులకు పలుమార్లు ఫిర్యాదు చేసినా చర్యలు చేపట్టలేదని హాస్టల్ వార్డెన్ తెలిపారు.ప్రభుత్వం వెంటనే స్పందించి నూతన వసతి గృహం నిర్మించాలని విద్యార్థులు కోరుతున్నారు.వసతి గృహం శిథిలావస్థకుచేరి మూడేళ్లు గడుస్తున్నా అధి కార యంత్రాంగం కనీసం స్పందించిన దాఖలు లేవంటూ విద్యార్థులు తీవ్ర ఆవేదన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. 70మంది విద్యార్థులున్న ఈ వసతి గృహంలో తాగు నీటి సరఫరా,మరుగుదొడ్లు నిర్వహణ సక్రమంగా లేక తీవ్ర అవస్థలు పడుతున్నామని తెలిపారు. వర్షం వస్తే గదిలో నీరు కారడంతో పాటు భోజనం చేసేట ప్పుడు పైకప్పు నుంచి పెచ్చులూడి పడుతున్నాయంటూ వాపోయారు. వంటగది,భోజనశాల పూర్తిగా ధ్వంసమై శిథిలవస్థకు చేరడంతో పైకప్పు పడిపోకుండా కర్రలను దన్నుగా పెట్టి అధికారులు కాలం వెల్లదీస్తున్నారు. దీంతో ఎప్పుడు ఏ ప్రమాదం ముంచుకొస్తుందోనని విద్యార్థులు తల్లిదండ్రులు ఆందోళన చెందుతున్నారు. వసతి గృహం పరిస్థితిపై స్థానిక ప్రజాప్రతినిధులకు, అధికారులకు ఎన్నిసార్లు ఫిర్యాదులు చేసినా ఫలితం శూన్యం అంటున్నారు. ఈచుట్టుపక్కల ప్రాంతాల్లో ఈ వసతిగృహం ఒకటే ఉండడంతో చేసేదేంలేక పేద విద్యార్థులందరూ ఇక్కడే చేరాల్సి వస్తుందని వాపోతున్నారు. ఇప్పటికైనా ప్రభుత్వ అధికారులు దీనిపై స్పందించి వెంటనే నూతన వసతిగృహాన్ని నిర్మించి..విద్యార్థులను ఆదుకోవాలని విజ్ఞప్తి చేస్తు న్నారు.

దేశవ్యాప్తంగా గిరిజన జనాభా అధికంగా ఉన్న రాష్ట్రాల్లో తెలంగాణ పదకొండో స్థానంలోఉంది. రాష్ట్రంలోని గిరిజనుల అభివృద్ధికి ప్రభుత్వాల పరంగా ఎన్ని చర్యలు చేపడుతున్నా,అన్ని తెగలూ సమానంగా అభివృద్ధి చెందడం లేదు. దీంతో అంతర్గత అసమానతలు,అభివృద్ధి లో తారతమ్యాలు నెలకొంటున్నాయి.కేంద్ర ప్రభుత్వ నిర్దేశిత ప్రమాణాల మేరకు అత్యంత వెనుకబడిన,ప్రత్యేక రక్షణ అవ సరం ఉన్న చెంచులు కోలాం,కొండరెడ్డి, తోటి వంటి నాలుగు తెగలను తెలంగాణలో ఆదిమ గిరిజన తెగలు (పి.వి.టి.జి)గా గుర్తించారు.ఇందులో చెంచులు నాగర్క ర్నూల్,మహబూబ్నగర్,నల్గొండ, వికారా బాద్,రంగారెడ్డి జిల్లాల్లో విస్తరించిన అటవీ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు.వీరి సంప్రదాయ వృత్తి వేట. అటవీ ఆధారిత జీవన విధానం నుంచి స్థిర వ్యవసాయానికి మార్పు చెందు తున్నారు. కలపయేతర అటవీ ఉత్పత్తులైన జిగురు,తేనె,కొండ చీపుర్ల సేకరణ వీరికి ప్రధాన ఆదాయ వనరులు.కొండరెడ్డి గిరిజ నులు భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లాలో గోదావరి తీర అటవీ ప్రాంతాల్లో సాంప్రదాయకంగా పోడు వ్యవసాయం చేస్తున్నారు.వెదురు బుట్టలు,అలంకరణ వస్తువుల తయారీతో పాటు అటవీ కూలీ పని,మొక్కల పెంపకం వంటివి చేస్తారు.చింతపండు,తేనె,ఉసిరి వంటి ఉత్పత్తుల సేకరణ వీరి ప్రధాన జీవనోపాధి. తోటి తెగవారు ప్రధానంగా ఉమ్మడి ఆదిలా బాద్ జిల్లాలోని ఏజెన్సీ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తు న్నారు. గోండులతో సంబంధాలున్న సాంస్కృ తిక వాహకులుగా ప్రసిద్ధి.వంశపారంపర్యంలో భాగంగా పాటలు పాడతారు, సంప్రదాయ పచ్చబొట్టు వేస్తారు. వ్యవసాయంతోపాటు దినసరి కూలీ పనులు చేస్తారు. కొలాములు అనేవారు తోటీలుగోండులతో కలిసి ఉమ్మడి ఆదిలాబాద్ జిల్లాలోని ఏజెన్సీ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు.పోడు వ్యవసాయం చేస్తూ, కొండచరియలపై చిరుధాన్యాలు,పప్పుదిను సులు మొదలైన పంటలను సాగుచేసేవారు. ఇప్పటికీ కొంతమంది పోడుసాగు చేస్తున్నా ఎక్కువగా స్థిర వ్యవసాయమే చేస్తున్నా వెదు రు కళాకృతులు,బుట్టలు,చేపలవలలు, వ్యవ సాయ సాధనాలు,నిల్వ పాత్రల తయారీ వీరి ముఖ్య ఉపాధి.
క్షీణిస్తున్న జీవనోపాధులు
పీవీటీజీ తెగల వారు ఎక్కువగా వర్షాధారిత వ్యవసాయం,పోడు సాగు వంటి సంప్రదా య పద్ధతులనే అనుసరిస్తున్నారు.నీటిపారు దల సదుపాయాల కొరత,భూ యాజమా న్యం పరిమితంగా ఉండటం వంటి సమ స్యలు వారికి ప్రతికూలంగా నిలుస్తున్నాయి. అటవీ సంరక్షణ చర్యలవల్ల వేట,సేకరణ వంటి సంప్రదాయ జీవనోపాధులు క్షీణిస్తు న్నాయి.భూ హక్కుల లోపంతో వ్యవసాయ అవకాశాలు దెబ్బతింటున్నాయి.ఆధునిక ఉపాధి అవకాశాలకు కావాల్సిన నైపుణ్యాలు, అనుభవం లేకపోవడం,వాతావరణ మార్పుల ప్రభావం వల్ల సంప్రదాయ జీవనోపాధుల్లో అస్థిరత నెలకొంటోంది.ఆరోగ్య సదుపాయాలు లేకపోవడం, పోషకాహార లోపం,పేదరికం వేధిస్తున్నాయి. మిగిలిన వారితో పోలిస్తే ఆదిమ జాతి గిరిజన తెగల సగటు ఆయు ర్దాయ తగ్గడంతో వారి మనుగడ ప్రశ్నార్థకంగా మారుతోంది.ఈ నేపథ్యంలో ఆతెగల అభివృ ద్ధికి కేంద్ర,రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు పలు ప్రత్యేక పథకాలను అమలు చేస్తున్నాయి. సమీకృత గిరిజన అభివృద్ధి సంస్థద్వారా నివాసాలు, రోడ్లు,తాగునీరు,విద్యుత్,ఆరోగ్య శిబిరాల ఏర్పాటు,స్థిర వ్యవసాయం,ఉద్యానవనాల పెంపకానికి ప్రోత్సాహం అందిస్తున్నారు. తెలంగాణ షెడ్యూల్డ్ తెగల ఆర్థిక సహకార సంస్థ ద్వారా పశుపోషణ,వ్యవసాయం ఇతర చిన్న వ్యాపారాల కోసం ఆర్థికసహకారం అందుతోంది.ఆశ్రమ ఉన్నత పాఠశాలలు, గురుకుల నివాస విద్యాసంస్థల ద్వారా బాల బాలికలకు విద్య అందిస్తున్నారు.కేంద్ర ప్రభు త్వ పరంగా ప్రధానమంత్రి జనజాతి ఆదివాసీ న్యాయ మహాఅభియాన్ పథకంద్వారా సురక్షిత గృహాలు, శుద్ధమైన తాగునీరు,విద్య,ఆరోగ్యం, పోషకాహారం వంటి మౌలిక సౌకర్యాలను అందుబాటులోకి తీసుకొస్తున్నారు.రోడ్లు, టెలి ఫోన్,విద్యుత్ సౌకర్యం కల్పిస్తున్నారు.స్థిరమైన జీవనోపాధి అవకాశాలు కల్పించడం ఈ పథ కం ప్రధాన లక్ష్యాలు.వన ధన్ వికాస కేంద్రాల పథక ద్వారా అటవీ ఉత్పత్తుల విలువ వృద్ధి, శిక్షణ, మార్కెటింగ్ మద్దతు దక్కుతుంది. జాతీ య ఆరోగ్య మిషన్లో భాగంగా పోషకఆహార లోపం తగ్గింపు,సీజనల్ ఆరోగ్య శిబిరాల ఏర్పాటు,సంచార వైద్య ఆరోగ్య కేంద్రాల సేవలు అందిస్తున్నారు.ఏకలవ్య మోడల్ నివాస విద్యాసంస్థల ద్వారా గిరిజన బాలబాలి కలకు చదువు చెబుతున్నారు.ఇంత చేస్తున్నా- తెలంగాణలోని ఇతర గిరిజన జనాభాతో పోల్చితే ఆదిమ గిరిజన తెగల్లో మానవ అభి వృద్ధి సూచీల్లో గణనీయమైన వెనుకబాటుతనం కనిపిస్తోంది.వీరి సామాజిక,ఆర్థిక స్థితిని మెరుగుపరచడం,పేదరికాన్ని తగ్గించడం, సుస్థిర అభివృద్ధిని సాధించడం సమ్మిళిత ప్రగతికి తప్పనిసరి అవసరం.
నైపుణ్య శిక్షణ అవసరం : ఆదిమ గిరిజన తెగల సమగ్ర అభివృద్ధి కోసం ప్రత్యేక కేంద్రీ కృత,కమ్యూనిటీ ఆధారిత జీవనోపాధి కార్యక్రమాలను బహుముఖ వ్యూహంతో అమలు చేయాలి.ఆర్థిక స్వావలంబన కల్పించాలి. ఇందుకోసం ఆధునిక వ్యవసాయ సాంకేతికతలు,సాగునీటి వసతులు కల్పించాలి.నేల ఆరోగ్య పరిరక్షణ పద్ధతులకు సహకారం అందిస్తూ వాతావరణ పరిస్థితులకు అనుగుణమైన సాగును ప్రోత్సహించాలి. నైపుణ్యాధారిత సూక్ష్మ సంస్థలు, వ్యవసాయేతర ఉపాధులు, హస్తకళలు, ఆహార ప్రాసెసింగ్, గ్రామీణ సేవా రంగాల్లో జీవనోపాధికి వీలు కల్పించాలి. శాస్త్రీయ పద్ధతిలో అటవీ ఉత్పత్తు ల సేకరణ, ప్రాసెసింగ్ యూనిట్ల ఏర్పాటు, నిల్వ సదుపా యాలు సమకూర్చాలి. మార్కెటింగ్ సహకారం అందించాలి.ఆదిమ గిరిజన తెగల్లోని యువత,మహిళలకు నైపుణ్యాభివృద్ధి, వ్యాపారాభివృద్ధి శిక్షణ కల్పించాలి. తద్వారా సంప్రదాయ వృత్తులకు అతీతంగా ప్రత్యామ్నాయ ఆదాయ మార్గాలు చూపించాలి. స్వయం సహాయ సంఘాలు, సహకార సంఘాలు, ఉత్పత్తిదారుల సమూహాలు వంటి కమ్యూనిటీ సంస్థలను బలోపేతం చేసి, సమష్టి కొనుగోలు, విక్రయశక్తిని పెంచాలి. ఆర్థిక సేవలు, ప్రాథమిక వసతులు, సాంకేతికతలకు మెరుగైన మౌలిక వసతులు కల్పించాలి. ఇలాంటి అంశాలన్నింటినీ పరిగణనలోకి తీసుకుని, రాష్ట్రంలో అత్యంత వెనుకంజలో ఉన్న 16,688 ఆదిమ గిరిజన తెగల కుటుంబాల సమగ్ర అభ్యున్నతి బాధ్యతను ప్రభుత్వం, సంబంధిత సంస్థలు స్వీకరించాలి. అప్పుడే వారి జీవన ప్రమాణాలు మెరుగుపడి ఇతర గిరిజన తెగలతో సమానంగా అభివృద్ధి సాధించగలుగుతారు.ఏజెన్సీలో ఉన్న ఆదిమ జాతి గిరిజనుల వ్యక్తిగత,సామాజిక అభివృ ద్ధికి ప్రణాళికలు రూపొందించి సమగ్ర అభి వృద్ధివైపు పయనించేలా ప్రభుత్వాలు కృషిచే యాల్సి ఉంది.వారి తాజా స్థితిగతులు,జీవన విధానం,వారి సమస్యలు,అవసరాలు,వారి భవిష్యత్తును మరింతగా తీర్చిదిద్దేందుకు చర్యలు చేపట్టాలి. (మామిడాల లక్ష్మీప్రసాద్) – వ్యాసకర్త :స్టేట్ మిషన్ మేనేజర్,తెలంగాణ షెడ్యూల్డ్ తెగల ఆర్థిక సహకార సంస్థ(ట్రైకార్)