Category: చూపు-Chupu

“అక్టోబర్ 2న గాంధీ జయంతి అనే చారిత్రాత్మక సందర్భంలో,భారత దేశంలోని రెండు అతిపెద్ద మహానగ రాలైన రాజధాని ఢిల్లీ మరియు ఆర్థిక రాజధాని ముంబై,ఒకఅపూర్వమైన ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమంద్వారా చరిత్ర సృష్టించబోతున్నాయి.ఓటర్ల జాబితాల్లోని అక్రమాలు (సర్ వివాదం) మరియు ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేష్ కుమార్ రాజీనామాకు వ్యతిరేకంగా జరుగుతున్న ఈ నిరసన కేవలం ఒక ప్రదర్శన మాత్రమే కాదు; ఇది దేశ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థను కాపాడుకోవడానికి మరియు నవభారతాన్ని నిర్మించడానికి చేస్తున్న ఒక పిలుపు.ఢిల్లీలోని జంతర్ మంతర్ వద్ద జరిగే పోరాటానికి యువత మరియు ఐసా జాతీయ అధ్యక్షురాలు నేహా బోరానాయకత్వం వహించనుండగా,ముంబైలోని చారిత్రాత్మక శివాజీ పార్క్‌లో సాయంత్రం 4గంటలకు ‘కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ’ మరియు శివసేన కలిసి ప్రభుత్వాన్ని సవాలు చేయనున్నాయి.భద్రత మరియు చట్టపరమైన ఆంక్షల కారణంగా రెండు నగరాల యంత్రాంగం మరియు పోలీసులు ఈఉద్యమానికి అనుమతి నిరాకరించినప్పటికీ, నిర్వాహకులు మరియు మద్దతుదారుల ఉత్సాహం ఏమాత్రం తగ్గలేదు.ముంబైలో ఒకటిన్నర నుండి రెండులక్షల మంది ప్రజలు తరలివస్తారని అంచనా వేస్తుండగా, ఆంక్షలకు ప్రతిస్పందనగా ‘జైల్‌భరో’ (జైలునింపే) ఉద్యమాన్ని చేపట్టేందుకు వారు సిద్ధమయ్యారు.రోడ్లను దిగ్బంధించవచ్చు మరియు ఆంక్షలు విధించవచ్చు, కానీ యువత మరియు ప్రతిపక్ష శక్తుల ఈ ఉమ్మడి బృందం దేశ రాజకీయాల్లో రేపు ఒక కొత్త అధ్యాయాన్ని లిఖించడానికి పూర్తిగా సిద్ధంగా ఉంది.”
దేశ రాజధాని ఢిల్లీలో మరోసారి మీVAద్యోమం మొదలైంది.ఈసారి ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ (సీఈసీ) జ్ఞానేశ్ కుమార్ రాజీనామా చేయాలని డిమాండ్ చేస్తూ ఢిల్లీలోని జంతర్ మంతర్ వద్ద మహాత్మగాంధీజీ జయంతిని పురస్కరించుకొని చేపట్టిన నిరసన ఉద్రిక్తంగా మారింది.అఖిల భారత విద్యార్థి సంఘం (ఐసా)జాతీయ అధ్యక్షురాలు నేహా బోరా,సామాజిక కార్యకర్తలు,విద్యార్థి సంఘాల నేతల పిలుపుతో పెద్ద సంఖ్యలో ఆందోళనకారులు జంతర్ మంతర్ వైపు చేరుకున్నారు.ఓటర్ల జాబితా సవరణ ప్రక్రియలో తీవ్ర అవకత వకలు జరిగాయని,దీనికి బాధ్యత వహిస్తూ సీఈసీ తన పదవికి రాజీనామా చేయాలని డిమాండ్ చేస్తూ వివిధ విద్యార్థి సంఘాలు, పౌర సమాజ ప్రతినిధులు పెద్ద ఎత్తున నిరసనకు దిగనున్నారు.ఇండియా గేట్ నుండి జంతర్ మంతర్ వరకు సిటీజన్స్ మార్చ్ నిర్వహించనున్నారు.ఈ నేపథ్యం లో శాంతియుత ర్యాలీని పోలీసులు బలవంతంగా అడ్డుకోవడంతో ఘర్షణ వాతావరణం ఏర్పడింది.దీనికి కొనసా గింపుగా సిటీజన్స్ మార్చ్ కూడా నిరసన చేపట్టంది.ఈ ఆందోళనల్లో పాల్గొన్న ప్రముఖ సామాజిక కార్యకర్త యోగేంద్ర యాదవ్,సుప్రీంకోర్టు సీనియర్ న్యాయ వాది ప్రశాంత్ భూషణ్,ఐసా జాతీయ అధ్యక్షురాలు నేహా బోరాతో పాటు సుమారు 150 మంది నిరసనకారులను ఢిల్లీ పోలీసులు అదుపులోకి తీసుకున్నారు. ఎన్నికలనిర్వహణలో నిష్పాక్షికతను కోల్పోయిన సీఈసీ జ్ఞానేష్ కుమార్ తక్షణమే తన పదవికి రాజీనామా చేయాలని వారు ముక్తకంఠంతో డిమాండ్ చేశారు.ఓటర్ల జాబితాల సవరణ ప్రక్రియలో అధికార యంత్రాంగం పారదర్శకతను పక్కనబెట్టిందని ఆందోళనకారులు ఆరోపించారు.అర్హులైన లక్షలాది మందిఓటర్ల పేర్లను జాబితాల నుంచిఅక్రమంగా తొలగించారని, ఇది ప్రజాస్వామ్య ప్రాథమిక సూత్రాలకే గొడ్డలిపెట్టు అని వారు మండిపడ్డారు. దేశప్రజల ఓటుహక్కుల పరిరక్షణకు, ఎన్నికల సంఘం నిష్పాక్షికతకు భరోసా కల్పించేందుకు ఈ నిరసనలు అత్యంత కీలకమని పౌర సంఘాలు పేర్కొన్నాయి. జంతర్ మంతర్ వద్ద ఉద్రిక్తతలు కొనసాగుతుండగానే,అటు నేషనల్ స్టూడెంట్స్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా ఎనఎస్‌యూఐ ఆధ్వర్యంలో ఇండియా గేట్ వద్ద ప్రదర్శనలు జరిగాయి. ఎన్నికల సంఘం పనితీరులో జవాబుదారీతనాన్ని డిమాండ్ చేస్తూ విద్యార్థులు పెద్ద ఎత్తున నినాదాలు చేశారు.మరోవైపు నిరసనను అణచివేయడానికి ఢిల్లీ పోలీసులు అతిగా ప్రవర్తించారని నేహా బోరా ఆరోపించారు. శాంతియుతంగా మార్చ్ నిర్వహిస్తున్న విద్యార్థినులతో విధి నిర్వహణలో ఉన్న మహిళా జర్నలిస్టులపై కూడా పోలీసులు దౌర్జన్యానికి దిగారని ఆరోపించారు. పోలీసు బలగాలు మహిళలను అసభ్యంగా తాకుతూ చట్టాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకున్నాయని ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు. పోలీసులతో పెనుగులాట సందర్భంగా తన ఒంటిపై అయిన గాయాలను ఈ సందర్భంగా ఆమె చూపారు.
ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ నేతలు ..ఆందోళన
ఎన్నికల సంఘం చేపట్టిన ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర పునఃపరిశీలన (సర్)కు వ్యతిరేకంగా ఢిల్లీలోని జంతర్ మంతర్ వద్ద శుక్రవారం నిరసనలకు పిలుపునివ్వడంతో భద్రతను కట్టుదిట్టం చేశారు.ఈ నేపథ్యంలో ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ నేతలు సౌరభ్ భరద్వాజ్, సంజీవ్ ఝాతో పాటు పలువురు నిరసన కారులను ఢిల్లీ పోలీసులు అదుపులోకి తీసుకున్నారు.ఎన్నికల సంఘానికి వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన నిరసనలో పాల్గొ నేందుకు ఆప్ నేతలు జంతర్ మంతర్‌కు చేరుకున్నారు.అక్కడ పోలీసులు వారిని అదుపులోకి తీసుకున్నారు. పలువురు పార్టీ కార్యకర్తలు, ఇతర నిరసనకారులను కూడా పోలీసులు అదుపులోకి తీసుకున్నట్లు తాజా నివేదికలు వెల్లడించాయి.నిరసనకు అధికారికంగా అనుమతి తీసుకోలేదని ఢిల్లీ పోలీసులు చెబుతున్నారు.అయితే శాంతి యుతంగా నిరసన నిర్వహించేందుకు ముందుగానే అనుమతి కోరుతూ దరఖాస్తు చేశామని ఆప్ నేతలు తెలిపారు. నిరసన చేపట్టడం తమ హక్కని వారు పేర్కొన్నారు. నిరసనల నేపథ్యంలో జంతర్ మంతర్ చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల్లో మొబైల్ ఇంటర్నెట్ సేవలను అధికారులు నిలిపివేసినట్లు నివేదికలు పేర్కొన్నాయి.భద్రతా ఏర్పాట్లలో భాగంగా పరిసర ప్రాంతాలను పలు జోన్లుగా విభజించి,ఒక్కో జోన్‌కు సీనియర్ పోలీసు అధికారులను నియమించారు. అంతేకాకుండా డ్రోన్ కెమెరాల ద్వారా ప్రాంతాన్ని నిరంతరం పర్యవేక్షిస్తున్నట్లు సమాచారం.సోషల్ మీడియా కార్యకలా పాలపైనా పోలీసులు నిఘా పెట్టినట్లు నివేదికలు వెల్లడించాయి.
11 మెట్రో స్టేషన్లలో ఎంట్రీ, ఎగ్జిట్ మూసివేత..
భద్రతా చర్యల్లో భాగంగా ఢిల్లీ మెట్రో రైల్ కార్పొరేషన11మెట్రో స్టేషన్లలో ప్రవేశం, నిష్క్రమణ మార్గాలను తదుపరి ఆదేశాలు వచ్చే వరకు మూసివేసింది.అయితే కొన్ని స్టేషన్లలో ప్రయాణికుల సౌకర్యార్థం ఇంటర్‌చేంజ్ సదుపాయం కొనసాగు తోంది.రాజీవ్ చౌక్,మండీ హౌస్,న్యూఢిల్లీ, సెంట్రల్ సెక్రటేరియట్ తదితర స్టేషన్లలో ఇంటర్‌చేంజ్ సదుపాయం అందుబాటులో ఉన్నట్లు అధికారులు తెలిపారు.న్యూఢిల్లీ జిల్లాలో నిషేధాజ్ఞలు నిరసనల దృష్ట్యా న్యూఢిల్లీ జిల్లాలో భారతీయ నాగరిక్ సురక్షా సంహిత సెక్షన్ 163కింద నిషేధా జ్ఞలు అమల్లోకి తీసుకొచ్చారు.జంతర్ మంతర్ వద్ద నిరసనకు ఢిల్లీ పోలీసులు అనుమతి ఇవ్వలేదని అధికారులు తెలిపారు.– జీ ఎన్ వి సతీష్

“ రాష్ట్రవ్యాప్తంగా వాయుగుండం తీరం దాటింది..వర్షం తగ్గుముఖం పట్టింది...కానీ కొన్ని జిల్లాలో వరదల ప్రభావం మాత్రం కొనసాగుతూనే ఉంది.నాలుగు రోజులపాటు కురిసిన వర్షాలకు ఉత్తరాంధ్రలో జనజీవనం అస్తవ్యస్థమైంది.ప్రస్తుతం వర్షం లేకపోయినప్పటికీ అల్లూరి సీతారామారాజు జిల్లాలో పలు గిరిజన గ్రామాలకు వర్షపు నీరు చేరింది.మరోవైపు ఏజెన్సీ ప్రాంతాల్లో పలు చోట్ల చెట్లు,కొండచరియలు విరిగిపడి రాకపోకలకు అంతరాయం ఏర్పడింది.ఎగువ నుంచి ప్రవహిస్తున్న వర్షపు నీటితో  మన్యంలో వాగులు, గెడ్డలు ఇంకా ఉద్ధృ తంగా ప్రవహిస్తున్నాయి. స్వల్పంగా ఈదురుగాలులతో చెట్లు, అక్కడక్కడ విద్యుత్తు స్తంభాలు నేలకొరిగాయి. కొన్ని గిరిజన గ్రామాలను అంధకారంలోకి నెట్టేశాయి. సకాలంలో వర్షాలు పడి అన్నదాతను ఆదుకున్నా..రోడ్లు, కల్వర్టులు, బ్రిడ్జిలు, విద్యుత్తు స్తంభాలు భారీగా ధ్వంసమయ్యాయి. వాగులు, గెడ్డలుఉద్ధృ తంగా ప్రవహిస్తుండటంతో.. కొన్ని గ్రామా లకు రాకపోకలు నిలిచిపోయాయి. అధికారులు హెచ్చరిస్తున్నా నిత్యావసరాల కోసం,గ్రామాలకు వెళ్లేందుకు కొందరు గిరిజనులు సాహసాలు చేసి ప్రమాదకరంగా వాగులు దాటుతున్నారు.” - గునపర్తి సైమన్  

మన్యంలో..రహదారుల కల నెరవేర తుంది..తమకు డోలి మోతలు తప్పుతా యనుకుని సంబరపడుతున్న తరుణంలో వాయుగుండం గిరిజనుల ఆశలను చిదిమేసింది.అల్లూరి సీతారామారాజు జిల్లాలో నేటికీ చాలా గ్రామాలకు సరైన రహదారులు లేవు.కూటమి ప్రభుత్వం అడవితల్లి బాట పేరుతో మారుమÖల ఆదివాసీ గ్రామాలకు రహదారులు నిర్మిస్తోంది.గూడెంకొత్త వీథి మండలం లోని చాలా ఊర్లకు ప్రస్తుతం రహదారి నిర్మాణం పనులు జరుగుతున్నాయి. మరికొద్ది రోజుల్లో నిర్మాణాలు పూర్తవుతా యనుకుంటున్న తరుణంలో భారీ వర్షా నికి ఎక్కడికక్కడ రోడ్లు దెబ్బతిన్నాయి. గూడెం కొత్త వీథి నుంచి చెరకుంపాకలు వెళ్లే రోడ్డు పూర్తిగా కొట్టుకుపోయింది. సప్పర్ల నుంచి ఆకులూరు మధ్య రెండు కల్వర్టులు దెబ్బతిన్నాయి.ఎం.బూసికొండ వద్ద రోడ్డు కూడా దెబ్బతింది.
దారులు ఛిద్రం.. ప్రయాణం నరకం
మండలంపై అధిక ప్రభావం చూపింది. పెద్దసంఖ్యలో కల్వర్టులు,రహదారులు ఛిద్రమయ్యాయి.లంకపాకలు-పనసపల్లి గ్రామాల మధ్య కల్వర్టు పూర్తిగా కొట్టుకు పోయింది.ఈ మార్గంలో అనేక గ్రామా లకు రాక పోకలు నిలిచిపోయాయి. సీలేరు సమీపంలో ప్రధాన రహదారిపై భారీ వృక్షం నేలకొరిగింది.దీంతో సీలేరు -నర్సీపట్నం మార్గంలో రాకపోకలు నిలి చిపోయాయి.లంబసింగి తాజంగి నడు మ అత్యవసర సమయాల్లో అంబులె న్సులను మాత్రమే అనుమతిస్తున్నారు.
మూతపడిన జాతీయరహదారి
జి.మాడుగుల పరిధిలో జాతీయరహదారి కొట్టుకుపోయింది.దీంతోపాటు చింత పల్లి-కృష్ణదేవిపేట నడుమ రాకపోకలను మÖడు రోజుల నుంచి మూసేశారు. రంపుల ఘాట్రోడ్డులో కొండచరియలు విరిగిపడే ప్రమాదం ఉన్నందున పెద వలస వద్ద బారికేడ్లు పెట్టారు. గూడెం కొత్తవీధి-సీలేరు ప్రధాన రహదారి ఛిద్రమై వాహనాలు బురదలో కూరుకు పోతున్నాయి. తాజంగి-లంబసింగి మధ్య తాత్కాలికంగా వాహనాల రాకపోకలు నిలిపివేశారు. హుకుంపేట మండలం లోని భీమవరం,సుకూరు రెండు గ్రామ పంచాయతీల పరిధిలోని తోటకూర పాడు, గంగవరం గ్రామాలకు రహదా రుల నిర్మాణం పూర్తికాకముందే ఛిద్రమైంది.ఒక వైపు నిర్మాణం చేపడు తుంటే మరోవైపు గోతులు,పెచ్చులూడి దర్శనమిస్తోంది.దీంతో మట్టిరోడ్డు ఉన్న సమయంలో కంటే ప్రస్తుతం రాకపోక లకు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. స్వాతంత్య్రం వచ్చిన ఎన్నో ఏళ్లకు తోట కూరపాడుకు రోడ్డు నిర్మాణంతో కష్టాలు తీరతాయని ఈప్రాంత గిరిజనులు ఆశపడ్డారు.అయితే రోడ్డు నిర్మాణం చేపడుతున్నా నాణ్యత లేకపోవడంతో వర్షాలకు అధ్వానంగా మారి,రాకపో కలకు మరింత అవస్థలు పడుతున్నామని వాహనదారులు ఆవేదన వ్యక్తం చేస్తు న్నారు.అలాగే గంగవరం గ్రామానికి తొలుత నుంచి రోడ్డు సదుపాయం లేదు. కూటమి ప్రభుత్వం వచ్చిన ఐదు నెలలకే ఈ గ్రామానికి రోడ్డు మంజూరు చేసి పనులు ప్రారంభించింది. తారు రోడ్డు నిర్మాణం పూర్తయింది. అయితే గత ఏడాది వచ్చిన భారీ తుఫాన్‌కు రోడ్డు మొత్తం గుంతలు పడి,కోతకు గురై అధ్వానంగా మారింది.దీంతో ఈపంచాయతీకి చెందిన ప్రజలు ఆటవీ ఉత్పత్తులు,పంటలను వారపు సంతకు తీసుకు వెళ్లేందుకు ఇబ్బం దులు పడుతున్నారు.అనారోగ్యం బారిన పడినా,గర్భిణులు,బాలింతలను ఆస్పత్రికి తీసుకువెళ్లేందుకు వీలు కావడంలేదు. అధికారులు స్పందించి ఈ రహదారి పునఃనిర్మించాలని గిరిజనులు కోరుతు న్నారు.పెదబయలు మండలంలో జడి గుడచింతలవీథి మధ్య పెద్దగెడ్డ ఉప్పొం గడంతో రాకపోకలు నిలిచిపోయాయి. ఇటీవల నిర్మించిన రాయగడ వంతెన వద్ద అప్రోచ్‌రోడ్డు పదిఅడుగుల మేర కుంగిపోయింది.అధికారులు అప్రమత్తమై మరమ్మతులు చేపట్టారు. పాడేరు వంతాడపల్లి చెక్ పోస్ట్ సమీపంలో కల్వర్టు రిటైనింగ్ వాల్ కూలిపోయింది. జీకేవీథి మండలంలో ఇటీవల నిర్మించిన జర్రెల కొత్తూరు కల్వర్టు కొట్టుకు పోయింది.సీలేరు ఏరియా దుప్పిలవాడ పంచాయితీ డి.అగ్రహారం వంతెన వరద నీటి ఉధృక్తితకు కొట్టుకుపోయింది. దీంతో సుమారు 14గ్రామాలకు రాక పోకలు నిలిచిపోయాయి. అరకులోయ మండలం గిర్లిగుడ`పరిశీల మధ్య కల్వర్టు కొట్టుకుపోయింది.వరద ఉద్ధృ తికి పలుచోట్ల వంతెనలు,కల్వర్టులు కోతకు గురై కొట్టుకుపోయాయి.దీంతో అనేక గిరిజన గ్రామాలకు బయటి ప్రపంచంతో సంబంధాలు తెగిపో యాయి.ఏజెన్సీ ప్రాంతంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో రవాణా వ్యవస్థకు అంత రాయం ఏర్పడింది.పాడేరు, జి. మాడు గుల, చింతపల్లిని కలిపే మార్గం మూసి వేశారు. నిత్యావసర సరుకుల కోసం వారపు సంతలపై ఆధారపడే గిరిజన ప్రజలు తీవ్ర ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటున్నారు.
ముఖ్యంగా పాడేరు నుంచి జి.మాడుగుల మీదుగా చింతపల్లి వెళ్లే ప్రధాన రహ దారి వరద నీటిలో పూర్తిగా కొట్టుకు పోయింది.ఈ మార్గం ఏజెన్సీ ప్రజలకు అత్యంత కీలకం.నిత్యం పదుల సంఖ్యలో గ్రామాల ప్రజలు ఇదే రోడ్డు గుండా ప్రయాణిస్తుంటారు. ఇప్పుడు ఈప్రధాన మార్గం ధ్వంసం కావడంతో రాకపోకలు నిలిచిపోయి గిరిజనులు తీవ్ర ఇబ్బం దులు పడుతున్నారు.అత్యవసర పనులకు,కనీస అవసరాలకు బయటకు వెళ్లలేక స్థానికులు నానా అవస్థలు పడుతున్నారు. అరకులోయ మండలం బస్కి పంచాయితీ గిర్లిగూడ నుంచి కితలంగి పంచాయితీ మధ్య తాత్కాలికంగా ఏర్పాటు చేసిన కల్వర్టు వర్షానికి కొట్టుకు పోయింది.పెదబయలు మండలంలోని ప్రధాన రహదారిపై కల్వర్టు మీదుగా వరద నీరు ప్రవహిస్తోంది. అధికారులు వెంటనే స్పందించి పాడైన రహదారిని బాగు చేయాలని కోరుతున్నారు.
జిల్లాలో148.31 హెక్టార్లలో వరి ముంపు
వాయుగుండం కారణంగా కురిసిన భారీ వర్షాలకు జిల్లావ్యాప్తంగా 148.31 హెక్టార్లలో వరిపంట ముంపునకు గురై నట్లు వ్యవసా యశాఖ ప్రాథమికంగా నిర్ధారిం చింది.ముంపునకు గురైన పంటల వివరాలను వ్యవసాయశాఖ అధికారి కంగా ప్రకటించింది. ఈ వివరాలను చింతపల్లి వ్యవసాయశాఖ సహాయ సంచాలకులు తిరుమలరావు వెల్లడిం చారు. జిల్లాలో లక్షకు పైగా ఎకరాల్లో వరిసాగు జరుగుతుండగా.. మూడు రోజులుగా కురిసిన భారీ వర్షా లకు కొన్నిచోట్ల వరిపంట ముంపునకు గురైంది.జి.మాడుగుల,గూడెంకొత్తవీధి, హుకుంపేట,చింత పల్లి,పెదబయలు, కొయ్యూ రు,డుంబ్రి గుడ,అరకులోయ ముంచంగి పుట్టు మండలాల్లోని 94 గ్రామాల్లోని 476 మంది రైతులకు సంబంధించి 148.31హెక్టార్లలో వరి పైరు నీట మునిగిందన్నారు.కేవలం 3.5 హెక్టార్లలో రాజ్మా,16 హెక్టార్లలో మిను ముల పంటలు నీటమునిగాయని పేర్కొ న్నారు.

పిలవలేదు.. అయినా పలకరించారు.గోడు చెప్పకముందే గమ నించి… బాధను అర్థం చేసుకున్నారు.అధికారి కాదు.. ఆపన్న హస్తమయ్యారు!..విశాఖ జిల్లా కలెక్టరేట్‌లో కలెక్టర్ కంటపడిన కష్టం..క్షణాల్లో కదిలిన మానవత్వం చాటుకున్నారు. దిక్కుతోచని తల్లిదండ్రులకు..కలెక్టర్ అభిషిక్త్ కిశోర్ భరోసాగా నిలిచారు. ఆ ఉన్నతాధికారి కరుణా కటాక్షంతో..ఆ కుటుంబానికి ఆశ చిగురించింది!. అధికారం అంటే ఆదేశాలు ఇవ్వడం మాత్రమే కాదు..ఆపదలో ఉన్నవారి వద్దకు వెళ్లి వారి గోడు వినడమూ మానవత్వమేనని కలెక్టర్ చూపిన ఈ స్పందన పలువురి ప్రశంసలు అందుకుంది.
విశాఖ జిల్లా కలెక్టర్ మెట్లు ఎక్కేందుకు వెళ్తున్న సమయంలో కనిపించిన ఆదివ్యాంగుడిని చూసి ఆగిన కలెక్టర్ ఎం.అభిషిక్త్ కిశోర్..ఆప్యాయంగా పలకరించివారి సమస్యను ఆసక్తిగా విన్నారు. వెంటనే స్పందించి సమస్య పరిష్కారానికి భరోసా ఇచ్చారు. ఆగష్టు 24న ప్రజా సమస్యల పరిష్కారం కోసం నిర్వహించే పీజీఆరఎస్ కార్యక్రమానికి హాజరయ్యేందుకు కలెక్టరేట్‌కు వచ్చిన కలెక్టర్..తన వాహనం దిగి కార్యాల యానికి వెళ్తున్నారు. అదే సమయంలో రెడ్‌క్రాస్ వాలంటీర్ సహాయంతో లిఫ్ట్ వైపు వెళ్తున్న ఓదివ్యాంగుడు ఆయన కంట పడ్డాడు. వెంటనే అక్కడే ఆగి అతడి వద్దకు వెళ్లిన కలెక్టర్..ఏమైంది..మీ సమస్య ఏమి టి?”.. అంటూ ఆప్యాయంగా వివరాలు అడిగి తెలుసుకున్నారు.
రూ.6 వేల పింఛన్‌తో ఇబ్బందులు..
భీమిలి మండలం చిప్పాడ గ్రామానికి చెందిన జి.రాంబాబు మానసిక దివ్యాం గుడు. ప్రస్తుతం వికలాంగుల కోటాలో నెలకు రూ.6 వేల పింఛన్ అందుతోంది. రాంబాబు తల్లిదండ్రులు కూలి పనులు చేసుకుంటూ జీవనం సాగిస్తున్నారు. కుమా రుడి పోషణకు ప్రస్తుత ఆర్థిక సాయం సరిపోవడం లేదని, బెడ్‌రిడెన్ కేటగిరీలో రూ.15 వేల పింఛన్ మంజూరు చేయాలని వారు కలెక్టర్‌ను కోరారు. వారి సమస్యను సానుకూలంగా విన్న కలెక్టర్..సంబంధిత అధికారులతో మాట్లాడి వీలైనంత త్వరగా సమస్యను పరిష్కరిస్తామని హామీ ఇచ్చారు. అంతేకాకుండా “ఇకపై రాంబాబును ఇక్కడికి తీసుకురావద్దు..కష్ట పెట్టొద్దు. మీ ఇంటికే అధికారులు వస్తారు” అని తల్లిదం డ్రులకు భరోసా కల్పించారు.మా దగ్గరకే వచ్చి గోడు విన్నారు’ సమస్యను చెప్పేందుకు కలెక్టర్‌ను ప్రత్యేకంగా కలవాల్సిన అవసరం లేకుండానే..ఆయనే తమ వద్దకు వచ్చి ఆప్యాయంగా పలకరించి గోడు విన్నా రని రాంబాబు తల్లిదండ్రులు సంతోషం వ్యక్తం చేశారు. తమ పరిస్థితిని అర్థం చేసుకుని వెంటనే స్పందించిన కలెక్టర్‌కు కృతజ్ఞతలు తెలిపారు.- జి ఎస్ సునీల్ కుమార్ 

“ గిరిజనుల ఆరోగ్యం కాపాడుటంతోపాటు వారిని అన్ని విధాల అభివృద్ధిలోకి తీసుకురావడం ప్రభుత్వ బాద్యత. ఆరోగ్యపరంగా,ఆర్దికంగా వారి ఉన్నతికి ప్రాధాన్యమిస్తాం.ఏజెన్సీ ప్రాంతాల్లో అనారోగ్య సమస్యలకు సంజీవని కార్యక్రమం ద్వారా చెక్ పెడతామన్న నమ్మకం గిరిజన తెగల్లో వచ్చింది.సంజీవని రాష్ట్రానికి,దేశానికి ఒక గేమ్ ఛేంజర్ అవుతుందని ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు అభిప్రాయపడ్డారు. అల్లూరి జిల్లా అరకులోయ నియోజకవర్గం గన్నెలలో సంజీవని నిర్వహించడంతోపాటు ఆరోగ్య రథాలను జెండాడ ఊపీ ప్రారంభించారు. డ్రోన్‌ల ద్వారా రక్త నమÖనాల రవాణా విధానాన్ని పరిశీలించారు. పథకం అమలులో భాగంగా ఆసుపత్రిని ప్రారంభించారు. అనంతరం సంజీవని లబ్దిదారులతో ముఖాముఖి నిర్వహించారు.” మారుమూల గిరిజన ప్రాంతాల్లోని ప్రజలకు వైద్యాన్ని అందుబాటులోకి తెచ్చేలా కూటమి ప్రభుత్వం కృషి చేస్తోందని ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు స్పష్టం చేశారు. వైద్యం కోసం కిలోమీటర్ల దూరం ప్రయాణించాల్సిన అవసరం లేకుండా వైద్యం వారి దగ్గరకు రావాలన్న దే ప్రజా ప్రభుత్వం సంకల్పం అని అన్నారు. గిరిజన ప్రాంతాల్లో ప్రతి కుటుంబానికీ నాణ్యమైన వైద్యం అందించడమే లక్ష్యమని వ్యక్తిగత డిజిటల్ హెల్త్ రికార్డులను రూపోందించేలా చేపట్టిన సంజీవనితో ప్రతీ ఒక్కరి ఆరోగ్యాన్ని సంరక్షిస్తామని సీఎం వివరించారు.ఈప్రాజెక్టును త్వరలోనే రాష్ట్రవ్యాప్తంగా అమలు చేయాలని నిర్ణ యించినట్లు తెలిపారు. అరకు లోయ నియోజకవర్గం గన్నెలిలో సంజీవని ప్రాజెక్టు అమలు తీరును ముఖ్యమంత్రి పరిశీలించారు. అనంతరం ఏర్పాటు చేసిన ప్రజా వేదిక వద్ద ముఖ్యమంత్రి ప్రసంగించారు. గిరిజన ప్రాంతాల్లో ప్రతి కుటుంబ జీవన ప్రమా ణాలు మెరుగుపడాలని, అదే నిజమైన అభివృద్ధి అని చంద్రబాబు అన్నారు. గిరిజన ప్రాంతాలకు మెరుగైన వైద్య సదుపాయాల కోసం రూ.250 కోట్లతో ట్రైబల్ హెల్త్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ కంప్లీషన్ మిషన్ తీసుకొస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. సికిల్‌సెల్, తలసేమియా బాధితులకు నెలకు రూ.10వేల పెన్షన్ అందిస్తున్నామని తెలిపారు. త్వరలో రాష్ట్రంలోని అన్ని మండలాల్లో తక్కువ ధరకే మందులు అందించే జన ఔషధి కేంద్రాలు ప్రారంభి స్తామని చెప్పారు. అల్లూరి జిల్లాలో సంజీ వని కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభిస్తున్నామని సీఎం తెలిపారు.గతంలోనే అల్లూరి సీతారామరాజు గిరిజనులకు ఆయుర్వేద వైద్యాన్ని అందించారని గుర్తుచేశారు. అలాంటి మహనీయుడిని నిత్యం స్మరిం చుకునేందుకు కొత్తగా నిర్మించిన ఎయిర్ పోర్టుకు ఆయన పేరు పెట్టామని చెప్పారు. థింసా నృత్యంతో గిరిజన బిడ్డలు గిన్నీస్ వరల్డ్ రికార్డు సృష్టించడం అభినందనీయ మన్నారు.యోగా,ధ్యానం వంటి కార్యక్ర మాలను ప్రోత్సహిస్తూ ప్రజారోగ్యానికి ప్రాధా న్యత ఇస్తున్నామని తెలిపారు. మారుమూల ప్రాంతాల్లో కనెక్టివిటీ పెంచేందుకు సెల్ టవర్లు ఏర్పాటు చేస్తున్నామని చెప్పారు.
డ్రోన్లతో అత్యవసర ఔషధాలు,వ్యాక్సీన్లు తరలింపు
ఏజెన్సీ ప్రాంతాల నుంచి రోగుల రక్త నమూనాలను డ్రోన్ల ద్వారా పెద్ద ఆసుప త్రులకు తరలించి పరీక్షలు నిర్వహించి చికిత్స అందించేలా చర్యలు చేపట్టామని సీఎం తెలిపారు. తల్లి బిడ్డ ఎక్స్‌ప్రెస్ ద్వారా గర్భిణులకు సేవలందిస్తున్నామని, 104 వాహనాల ద్వారా సంచార వైద్య సేవలు అందిస్తున్నామని చెప్పారు. ఇంటి వద్దే 41 రకాల వైద్య పరీక్షలు నిర్వహించి అవసర మైన మందులు అందించేలా చర్యలు తీసు కుంటున్నట్లు తెలిపారు. ఇప్పటికే కుప్పం నియోజకవర్గం,చిత్తూరు జిల్లాలో సంజీవని ప్రాజెక్టును అమలు చేస్తున్నామని, ఇది రాష్ట్రంలోనే కాకుండా దేశంలోనూ గేమ్ చేంజర్‌గా మారుతుందని అన్నారు. అత్యవసర వైద్య సేవల కోసం అల్లూరి జిల్లాలో 150వాహనాలతో ఎమర్జెన్సీ లైఫ్‌లైన్ నెట్‌వర్క్ ఉందని చెప్పారు.గిరిజన ప్రాంతాల అభివృద్ధికి ఐదు సూత్రాలతో ప్రణాళికలు రూపొందించామని చంద్రబాబు తెలిపారు.‘అడవి తల్లి బాట’ పేరుతో రూ.1,000కోట్లతో 905 కిలోమీటర్ల రహదారులు నిర్మించామని చెప్పారు. 1.60 లక్షల ఇళ్లకు కుళాయి ద్వారా నీరు అందించడంతో పాటు సోలార్ రూఫ్‌టాప్ లను ఏర్పాటు చేస్తామన్నారు. గిరిజన ప్రాంతాల్లో ఉపాధి పెంచేందుకు అరకు కాఫీని మరో లక్ష ఎకరాల్లో సాగు చేసేలా ప్రోత్సహిస్తున్నామని తెలిపారు. అరకు ప్రాంతానికి పర్యాటకుల సంఖ్య పెరిగిందని, హోమ్‌స్టేల ద్వారా ఆతిథ్యం అందిస్తే గిరిజన కుటుంబాలకు ఆదాయం వస్తుందని చెప్పారు. పరిశ్రమల్లో గిరిజన యువతకు ఉద్యోగాలు దక్కేలా నైపుణ్యాభివృద్ధి కల్పిస్తామని తెలిపారు. వచ్చే మూడేళ్లలో లక్ష మంది యువతకు నైపుణ్య శిక్షణ ఇవ్వాలన్నదే ప్రభుత్వ ఆలోచన అన్నారు.- (జి.ఎ.సునీల్ కుమార్)

జీవోనెం.3పై ఇటీవల అల్లూరిజిల్లాలో ఆది వాసీలు చేపట్టిన భారీ నిరసన,ఆందోళనపై ఏపీ ప్రభు త్వం స్పందించింది.గిరిజనుల డిమాండ్‌ల పరిష్కారం పై అధ్యాయనం చేయడానికి కసరత్తు చేస్తోంది.
ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో జీవో నంబర్ 3 (100% ఎస్టీ రిజర్వేషన్లు) పునరుద్ధరణ మరియు 1/70 చట్టం అమలుపై గిరిజన సంఘాల డిమాండ్ల నేపథ్యంలో ప్రభుత్వం హైపర్/ఉన్నత స్థాయి కమిటీ ఏర్పాటుకు చర్యలు చేపట్టింది.అయితే ఈ కమిటీని పలు గిరిజన సంఘాలు వ్యతిరేకిస్తూ ఆందోళనలు, బంద్‌లకు పిలుపునిచ్చాయి.జీవో 3 పునరుద్ధరణ మరియు గిరిజన డిమాండ్లుసు ప్రీంకోర్టు తీర్పు: షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల్లో ఉపాధ్యాయ పోస్టుల వంద శాతం రిజర్వేషన్లపై గతంలో ఇచ్చిన జీవో 3ను సుప్రీంకోర్టు కొట్టివేయడంతో గిరిజనుల్లో ఆందో ళన నెలకొంది.చట్టాల పరిరక్షణ: 1/70 చట్టాన్ని కఠినంగా అమలు చేయాలని, ఏజెన్సీ ప్రాంతాల్లో గిరిజనేతరుల హక్కులను నిరోధించాలని డిమాండ్ చేస్తున్నారు.ఉద్యోగాలు & నిధులు: స్థానికులకే ఉద్యోగాలు దక్కేలా జోన్ల కేటాయింపులు ఉండాలని, గిరిజన అభివృద్ధి నిధుల మళ్లింపును నిలిపివేయా లని కోరుతున్నారు.ప్రభుత్వ చర్యలు-ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలుచర్చలు మరియు కమిటీ: గిరిజన సంఘా ల నేతలు, మంత్రులు,న్యాయ నిపుణులతో చర్చించి న్యాయపరమైన ప్రత్యామ్నాయాలను పరిశీలిస్తు న్నట్లు ప్రభుత్వం ప్రకటించింది.హైపర్ కమిటీ ఏర్పాటు: సమస్యల పరిష్కారానికి అధికారులు, గిరిజన ప్రతినిధులతో హైపర్ కమిటీని ఏర్పాటు చేసేందుకు అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా యం త్రాంగం నామినేషన్ల ప్రక్రియను ప్రారంభిం చింది. గిరిజన సంఘాల స్పందన: ప్రభుత్వ కమిటీ ఏర్పాటు కాలయాపన చర్య మాత్రమేనని భావి స్తున్న గిరిజన సంఘాలు, ప్రత్యక్ష ఆందోళనలకు దిగుతూ ఏజెన్సీ బంద్‌లకు పిలుపునిచ్చాయి. సీం చంద్రబాబు నాయుడు జీవో నం.3కు ప్రత్యామ్నాయం తీసుకొస్తామని హామీ ఇచ్చి రెండేళ్లయ్యిందని,నేటికీ అమలు చేయలేదని గిరిజన సంఘాల నేతలు ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశారు. జీఓనం.3ను చట్టం రూపంలో తీసుకురా వాలని మెజారిటీ సంఘాలు అభిప్రాయపడ్డాయి.జాతీయ గిరిజన పాలసీ,పెసా చట్టం,కేంద్ర న్యాయ చట్టాన్ని ప్రాతిపదికగా తీసుకుని కొత్త చట్టాన్ని రూపొందించాలని ఆదివాసీ ప్రజా సంఘాల నేతలు కోరారు.
ఆనేపధ్యంలో రాష్ట్రప్రభుత్వం స్పందించింది. ఆది వాసీల ఆందోళనలపై ప్రజా సంఘాలను సమ న్వయ పరచడానికి రాష్ట్ర గిరిజన సంక్షేమ శాఖ మంత్రి సంధ్యరాణి,రాష్ట్ర ీVAం శాఖ మంత్రి అనిత ఆధ్వర్యంలో పాడేరులో సమీక్ష సమావేశం ఏర్పాటు చేశారు.ఈసందర్భంగా గిరిజన సంఘాల ప్రతినిధులు జీవో నం.3,1/70చట్టం అమలుపై సూచనలు,పలు సమస్యలను మంత్రుల దృష్టికి తీసు కొచ్చారు.న్యాయ నిపుణులతో చర్చించి, గిరిజను లకు అనుకూలంగా నిర్ణయం తీసుకుంటామని మంత్రులు తెలిపారు.గిరిజనుల అభిప్రాయాలు, న్యాయ నిపుణుల సూచనలను పరిశీలించి ప్రభు త్వానికి నివేదిక సమర్పించేందుకు మంత్రులు, న్యాయ సలహాదారులు,గిరిజన సంక్షేమశాఖ ముఖ్యకార్యదర్శి, అల్లూరి,పోలవరం, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లాల కలెక్టర్లు,ఎస్పీలు, ప్రజాసంఘాల నేతలతో కూడిన ఉన్నతస్థాయి కమిటీని ఏర్పాటు చేయనున్నట్టు మంత్రులు వెల్లడించారు.ఆప్రకారమే కమిటీ నియమించ డానికి ప్రభుత్వ అధికారులు గిరిజన సంఘాలతో చర్చలు జరిపారు.తర్వాత అమరావతిలో రాష్ట్ర స్థాయి ఉన్నతాధికారులతో రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు కూడా జీవో3పై సమీక్ష నిర్వహించడం జరిగింది.ఆసమీక్షలో సీఎం చంద్రబాబు నాయు డు పలు కీలకమైన అంశాలను వెల్లడించారు.
చట్టపరమైన అడ్డంకులపై అధ్యయనం
ఏజెన్సీ ప్రాంతాల్లో స్థానిక గిరిజనులకు ప్రభుత్వో ద్యోగాల్లో నూరుశాతం రిజర్వేషన్లు కల్పిం చేందుకు కట్టుబడి ఉన్నామని ముఖ్యమంత్రి చంద్ర బాబు ప్రకటించారు.ప్రభుత్వోద్యోగాల్లో స్థానిక గిరిజ నులకు 100శాతం రిజర్వేషన్లు కల్పించేం దుకు ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో 2000 ఏడాదిలో జీవో 3 తెచ్చా మని సీఎం చంద్రబాబు గుర్తు చేశారు. న్యాయ సమీక్షలో రద్దయిన జీవో నెంబర్ 3 పునరు ద్ధరణకు తీసుకోవాల్సిన చర్యలపై అధికారులతో సమీక్షించారు. సుప్రీంకోర్టు ఆదేశాలు, మార్గదర్శ కాలు పాటిస్తూనే…2020లో రద్దయిన జీవో 3 పునరుద్ధ రణకు ఉన్న అవకాశాలపై అధ్యయనం చేయాలని అధికారులను సీపం ఆదేశించారు. సచివాలయంలో గిరిజన సంక్షేమ శాఖపై ముఖ్య మంత్రి చంద్ర బాబు నాయుడు సమీక్ష జరిపారు. సమీక్షలో గిరిజన సంక్షేమశాఖ న్యాయశాఖ అధికా రులు పాల్గొన్నారు.ఈ సందర్భంగా సీఎం మాట్లా డుతూ “1986లో వచ్చిన జీవో ప్రకారం ఏజెన్సీలో స్థానిక గిరిజనులకు టీచర్ పోస్టుల్లో 100శాతం రిజర్వేషన్లు తెచ్చాం.దీనిపై న్యాయపరమైన చిక్కులు రావడంతో మళ్లీ పెరిగిన మహిళా రిజర్వేషన్ల శాతాన్ని కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుని 2000లో జీవోఎంఎస్ నంబర్ 3తెచ్చాం.దీన్ని అమలు చేయ డంద్వారా సుమారు 4,626 టీచర్ ఉద్యోగాలు ఏజెన్సీ ప్రాంతంలో గిరిజనులకు దక్కాయి. అయితే జీవో నెంబర్ 3పై 2002లో కొందరు కోర్టును ఆశ్రయించగా…వివిధ స్థాయిల్లో విచారణ అనం తరం 2020లో ఈఉత్తర్వులను సుప్రీంకోర్టు రద్దు చేసింది. అయితే గత ప్రభుత్వం దీనిపై రివ్యూ పిటిషన్ వేయడంలో తీవ్ర నిర్లక్ష్యం పాటించింది. దీంతో రివ్యూ పిటిషన్‌ను కూడా సుప్రీం కోర్టు కొట్టేసింది.ఈకారణంగా గిరిజనులు జీవో నెంబర్ 3 ద్వారా లభించే లబ్దిని కోల్పోయారు” అని సీఎం స్పష్టం చేశారు. జీవో నెంబర్ 3పునరుద్దణ లేదా అదే తరహా న్యాయం చేసేందుకు గిరిజనులకు ఎన్నికల సమయంలో చంద్రబాబు హామీ ఇచ్చారు. ఈ హామీ మేరకు జీ.వోనె.3రద్దు అనంతర పరిణా మాలపై అధికారులతో సీఎంచర్చించారు. గిరిజన ప్రాంతాల్లో జీవో 3ద్వారా నాడు గిరిజను లకు కలిగిన లబ్దిని పునరుద్దరించేందుకు తీసుకో వాల్సిన చర్యలపై చర్చించారు.ఏజెన్సీలో ప్రభుత్వ ఉద్యోగా ల్లో స్థానిక గిరిజనులకు నూరుశాతం రిజర్వేషన్లు కల్పించేందుకు ఉన్నఅవకాశాల గురిం చి,చట్టపరంగా ఉన్న వివిధ అనుకూలతలు, అడ్డం కుల గురించి చర్చించారు.జీ.వో నెం.3పున రుద్దరి చేందుకు తీసుకోవాల్సిన చర్యలపై గిరిజన సంఘా ల నుంచి అభిప్రాయాలు తీసుకోవాలని సీఎం అధికారులకు సూచించారు. ఈ నేపథ్యంలో తిరిగి ఈ ఉత్తర్వులద్వారా లభించే లబ్దిని గిరిజనులకు తిరిగి అందించేందుకు ఉన్న అవకా శాలను పరిశీలించాలని,ఇందులో భాగంగా న్యాయపర మైన అంశాలు,సుప్రీంకోర్టు తీర్పు, గిరిజన హక్కు ల పరిరక్షణకు చేపట్టాల్సిన చర్యలను అధ్యయనం చేయాలని సీఎం సూచించారు.
ముఖ్యమంత్రి ముందు మూడు ఆప్షన్లు
జీవో నెంబర్ 3పునరుద్ధరణపై ప్రస్తుతం ఉన్న మూడు అవకాశాల గురించి అధికారులు ముఖ్య మంత్రికి వివరించారు. మొదటి ఆప్షన్‌గా ఏజెన్సీ గిరిజన ప్రాంతాల్లో 100శాతం రిజర్వేషన్లు స్థానిక గిరిజనులకు కల్పించడం, రెండవ ఆప్షన్‌గా స్థానిక గిరిజనులకు వారి యెక్క జనాభా దామాషా ప్రకా రం రిజర్వేషన్లు ఇవ్వడం,మూడవ ఆప్షన్‌గా సుప్రీం కోర్టు సూచించినట్టు 50శాతం మించకుండా స్థానిక గిరిజనులకే రిజర్వేషన్లు కల్పించివారి హక్కులను పరిక్షించడం వంటి అవకాశాలను అధికారులు సీఎం దృష్టికి తీసుకువచ్చారు. దీనిపై సీఎం మాట్లాడుతూ“గిరిజన ప్రాంతాల్లో పూర్తిస్థా యిలో గిరిజనుల హక్కులకు కట్టుబడి ఉన్నామ ని,ఎన్నికల సమయంలో చెప్పినట్లు జీ.వో నె.3 పునరుద్దరించడం లేదా…అదేస్థాయిలో గిరిజను లకు న్యాయం చేయడానికి కట్టుబడి ఉన్నామ న్నారు. ఈవిషయంలో జాతీయస్థాయిలో రాజ్యాం గ,న్యాయ నిపుణులతోనూ సంప్రదింపులు జర పాలి” అని సీఎం సూచించారు. వారికి న్యాయం చేసేందుకు ఉన్న ఏ ఒక్క అవకాశాన్నీ వదులుకునే ప్రసక్తే లేదని ముఖ్యమంత్రి స్పష్టం చేశారు.
అసలు జీవో నెంబర్ 3 అంటే..?
ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ జీవో నెంబర్ 3జనవరి 10,2000న వెలువడింది.ఇదిషెడ్యూల్డ్ (ఏజెన్సీ) ప్రాంతాల్లోని పాఠశాలల్లో ఉపాధ్యాయ పోస్టులను స్థానిక షెడ్యూల్డ్ తెగల(ఎస్‌టీ) అభ్యర్థులకు మాత్రమే 100 శాతం రిజర్వేషన్ కల్పించడం గురించి చెబుతుంది.
జీవో నెంబర్ 3ప్రధాన ముఖ్యాంశాలు పూర్తి రిజర్వేషన్ : షెడ్యూల్డ్ ఏజెన్సీ ప్రాంతాల్లోని ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో ఉపాధ్యాయ నియామకాలు అన్నీస్థానిక గిరిజనులకే వంద శాతం కేటాయించ బడతాయి.ఆ వంద శాతం పోస్టులలో 33.1/3శాతం స్థానిక ఎస్టీ మహిళలకు సబ్-రిజర్వేషన్ కింద కేటాయించ బడుతుంది.
ఉద్దేశం : గిరిజన ప్రాంతాల్లో విద్యను అభివృద్ధి చేయడం,గిరిజన పాఠశాలల్లో ఉపాధ్యాయుల గైర్హాజరు సమస్యను నివారించడం మరియు స్థానిక నిరుద్యోగ గిరిజనులకు ఉపాధి కల్పించడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం.ప్రస్తుత స్థితిఈ జీవోను సుప్రీంకోర్టు రాజ్యాంగ ధర్మాసనం ఏప్రిల్ 22,2020న కొట్టివేసింది. 50శాతం రిజర్వేషన్ల పరిమితిని దాటి 100శాతం కేటాయించడం రాజ్యాంబరం కల్పించిన సమాన హక్కులకు విరుద్ధమని, ఇది చెల్లదని సుప్రీంకోర్టు తీర్పునిచ్చింది. ప్రస్తుతం రాష్ట్రంలో గిరిజన సంఘాల డిమాండ్ మేరకు దీని పునరుద్ధరణ లేదా ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలపై చర్చలు జరుగుతున్నాయి.– గునపర్తి సైమన్ 

“ దేశవ్యాప్తంగా ప్రతి రాష్ట్ర,కేంద్రపాలిత రాష్ట్రాల్లో ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (స్పెషల్ ఇంటెన్సివ్ రివిజన్-సర్) కార్యక్రమం శర వేగంగా కొనసాగుతుంది. కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం ఆదేశాల మేరకు రాష్ట్రంలో ఓటర్ల జాబితా నుంచి నకిలీలను తొలగించి,తప్పులను సవరించడం ద్వారా జాబితాను ప్రక్షాళన చేసి అత్యంత పారదర్శకంగా తీర్చిదిద్దేందుకు సర్ కార్య క్రమం ముందుకు దూసుకుపోతుంది.అర్హులైన ప్రతి ఒక్కరికీ ఓటు హక్కు కల్పించడమే ‘సర’ లక్ష్యంతో పాటుగా బోగస్ ఓట్లకు,ఒకవ్యక్తికి రెండు చోట్ల ఓట్లు ఉండటం లాంటి వాటికి చెక్ పెట్టేందుకు సర్ సర్వే కొనసాగుతుంది.” – గునపర్తి సైమన్
భారత ఎన్నికల కమిషన్ ఆదేశాల మేరకు జిల్లాలో అత్యంత పారదర్శకంగా ఓటర్ల జాబితా ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ ప్రక్రియ కొనసాగుతోందని జిల్లా కలెక్టర్ ఎం.అభిషిక్త్ కిశోర్ తెలిపారు. జూన్ 14న ఇంటింటి సర్వే ప్రారంభించామని,ఈ ప్రక్రియ జూలై 14వరకు కొనసాగుతుందని చెప్పారు. జిల్లాలో మొత్తం 20,23,009 మంది ఓటర్లు ఉన్నారని,ప్రతి ఓటరికీ ఎన్యూమరేషన్ ఫారం అంద జేస్తున్నామని, ఇప్పటికే 80శాతం ఫారాల పంపిణీ పూర్తయిందని చెప్పారు. అలాగే 2002 ఓటరు జాబితాతో69.34శాతం మ్యాపింగ్ ఇప్పటికే పూర్త యిందని వెల్లడించారు.సర్ ప్రక్రియలో ప్రతి ఓటరూ తప్పనిసరిగా ఎన్యూమరేషన్ ఫారం నింపి సంతకం చేసి బీఎల్వోకి తిరిగి ఇవ్వాలని, లేదంటే ఓటుహక్కు కోల్పాతారని ఈ సందర్భంగా కలెక్టర్ స్పష్టంగా చెప్పారు.ప్రత్యేక సవరణ కార్య క్రమంద్వారా డూప్లికేట్ ఓట్లు, మరణించిన వారి పేర్లు, ఇతర ప్రాంతాలకు మారిన ఓటర్లు, అనర్హ ఓటర్లను గుర్తించి జాబితాను ప్రక్షాళన చేయ డంతో పాటు కొత్త అర్హులైన ఓటర్లను నమోదు చేయడమే లక్ష్యమని కలెక్టర్ తెలిపారు. ఎన్యూమరేషన్ ఫారం సమర్పించే సమయంలో ఓటర్లు ఎలాంటి గుర్తింపు పత్రాలు సమర్పిం చాల్సిన అవసరం లేదని స్పష్టం చేశారు. 2002 ఓటరు జాబితాతో మ్యాపింగ్ సాధ్యం కాని వారికి మాత్రమే తర్వాత నోటీసులు జారీ చేసి, అవసర మైన గుర్తింపు పత్రాలు కోరుతామని వివరిం చారు. జూలై 21న డ్రాఫ్ట్ ఓటరు జాబితా ప్రచురి స్తామని తెలిపారు. ఎన్యూమరేషన్ ఫారం సమ ర్పించని వారి పేర్లు డ్రాఫ్ట్ జాబితాలో ఉండవని స్పష్టం చేశారు.
అందువల్ల ప్రతి ఓటరు తప్పని సరిగా ఫారం నింపి బీఎల్‌వోకు అందజేయాలని విజ్ఞప్తి చేశారు. ఓటరు ఇంట్లో లేని పరిస్థితుల్లో కుటుం బంలోని పెద్దలు లేదా ఓటు హక్కు ఉన్న సభ్యులు కూడా ఎన్యూమరేషన్ ఫారం తీసుకుని నింపి సంతకం చేసి బీఎల్‌వోకు ఇవ్వవచ్చన్నారు. ఇతర ప్రాంతాల్లో ఉన్నవారు ఆన్‌లైన్‌లో కూడా ఫారం సమర్పించే అవకాశం ఉందన్నారు. కొత్తగా ఓటరు జాబితాలో పేరు నమోదు చేసుకోవాలను కునే వారు ఫారం-6ద్వారా దరఖాస్తు చేసు కోవచ్చని ఈసందర్భంగా కలెక్టర్ తెలిపారు. అలాగే చిరునామా మార్పు,ఇతర సవరణలకు సంబంధిత ఫారాలు బీఎల్‌వోల వద్ద అందు బాటులో ఉన్నాయని చెప్పారు.
అభ్యంతరాల స్వీకరణకు నెలరోజులు అవకాశం
జూలై 21న ప్రాథమిక జాబితా ప్రచురిస్తామని, దానిపై ఏమైనా అభ్యంతరాలు ఉంటే జూలై 21 నుంచి ఆగస్టు 20 వరకు క్లెయిమ్స్, అభ్యంతరాలు స్వీకరిస్తామని కలెక్టర్ తెలిపారు. అనంతరం విచా రణ నిర్వహించి సెప్టెంబర్ 22న తుది ఓటరు జాబితా ప్రచురిస్తామని చెప్పారు. ఒకే వ్యక్తికి రెండు చోట్ల ఓటు ఉన్నట్లు గుర్తిస్తే వాటిని తొలగి స్తామని, ఒకటి కంటే ఎక్కువ చోట్ల ఓటు కలిగి ఉండటం చట్టరీత్యా నేరమని హెచ్చరించారు. ఓటర్ల సందేహాల నివృత్తి కోసం ప్రతి ఈఆర్‌వో, ఏఈఆర్‌వో కార్యాలయంలోహెల్ప్‌డెస్క్‌లు ఏర్పాటు చేసినట్లు తెలిపారు. 1950 హెల్ప్‌లైన్ ద్వారా సమాచారం పొందవచ్చన్నారు. “బుక్ ఎ కాల్ విత్ బీఎల్వో”సౌకర్యం కూడా అందుబాటు లో ఉందని జిల్లా కలెక్టర్ అభిషిక్త్ కిశోర్ స్పష్టం చేశారు.
విశాఖపట్టణం జిల్లాలో 20,23,009 ఓటర్లు…
జిల్లాలో మొత్తం 20,23,009 మంది ఓటర్లు ఉన్నారని, వారిలో 16, 63,884 మందికి ఎన్యూమరేషన్ ఫార్మ్స్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ చేశామని జిల్లా కలెక్టర్ చెప్పారు. అందులో 14,02,693 మంది ఓటర్ల వివరాలను మ్యాపింగ్ చేశామని వివరించారు.
ఇంటింటికీ వెళ్లీ..
ప్రతినియోజక వర్గాల్లోను బూత్‌లెవల్ అధికారులు (బీఎల్‌వో) ప్రతి ఓటరు ఇంటికి స్వయంగా వెళ్లి పరిశీలన చేస్తున్నారు. పాక్షి కంగా పూరించి ఉన్న ఎన్యుమరేషన్ ఫారాలను ఓటర్లకు అందజేసి, వారి సమక్షంలోనే వివరాలను సరిచూసి, సంత కాలు తీసుకుం టున్నారు.ఒకవేళ బీఎల్‌వో వెళ్లిన సమయంలో ఇంటికి తాళం వేసి ఉంటే..సదరు ఓటరు లభ్యతను నిర్ధారించు కోవ డానికి అధికారులు విధిగా కనీసం 3సార్లు ఆ ఇంటిని సందర్శించాల్సి ఉంటుంది. కాగా, ఓటరు గుర్తింపు ప్రక్రియను మరింత పక్కాగా చేయడానికి 2002 నాటి మునుపటి‘ఎసఐఆర్ ఆల్ ఇండియా డేటా బేస’ వివరాలను బీఎల్‌వోలు పరిశీలిస్తు న్నారు. కొత్త ఓటరుగా చేరాలనుకునే వారి నుంచి బీఎల్‌వోలు డిక్లరేషన్ ఫారంతో పాటు ఫారం-6 సేకరణ చేస్తున్నారు. ఓటర్లు తమ ఎన్యుమ రేషన్ ఫారాన్ని స్వయంగా ఈసీఐ అధికారిక వెబ్‌సైట్ Httజూ://ఙశీtవతీs.వcఱ.స్త్రశీఙ.ఱఅ ద్వారా ఆన్‌లైన్‌లో కూడా పూరించి సమర్పించవచ్చు. ఓటర్ల సందేహాల నివృత్తి కోసం టోల్ ఫ్రీ నంబర్ 1950 అందుబాటులో ఉంటుంది. వెబ్‌సైట్, ఈసీఐఎనఈటి యాప్ ద్వారా ‘బుక్ ఎ కాల్ విత్ బీఎల్‌వో‘ సదుపాయాన్ని ఉప యోగించుకోవచ్చు. ప్రాథమిక ఎన్యుమరేషన్ ఫారం తప్ప మరే ఇతర అదనపు పత్రాన్ని ఓటర్ల నుంచి సేకరించరు. ఎన్యుమరేషన్ ఫారాలు అందిన ఓటర్ల పేర్లన్నిం టినీ కలిపి డ్రాఫ్ట్ ఓటర్ల జాబితాగా ప్రచురిస్తారు. ఫారాలు తిరిగివ్వని లేదా అందుబాటులో లేని ఓటర్ల జాబితాను బూత్‌ల వారీగా ప్రదర్శిస్తారు. డ్రాఫ్ట్ జాబితా ప్రచురణ అనంతరం గత సవరణ జాబితాతో లింక్ అవ్వని లేదా వివరాల్లో తప్పులు ఉన్న ఓటర్లకు ఈఆర్‌వో నోటీసులు జారీచేస్తారు. నోటీసులు జారీ చేసిన వ్యక్తుల జాబితాను కూడా బహిరంగపరుస్తారు.
సమర్పించాల్సిన పత్రాలు విభాగాలవారీగా..
నోటీసు అందుకున్న ఓటర్లు తమ పుట్టిన తేదీ లేదా పుట్టినస్థలాన్ని నిరూపించేందుకు,వారి వయసు, జన్మించిన సంవత్సరం ఆధారంగా మూడు విబాగాలుగా విభజించారు.ఆ మేరకు వారు 12రకాల పత్రాల్లో ఏదో ఒకటి సమర్పిం చాల్సి ఉంటుంది.1.7.1987 కంటే ముందు దేశంలో పుట్టినవారు తన పుట్టిన తేదీ/లేదా పుట్టిన స్థలాన్ని ధ్రువీకరించే ఏదైనా ఒకపత్రాన్నిస్తే సరి పోతుంది.అదే 1.7.1987 నుంచి 2.12. 2004 మధ్య జన్మించిన ఓటరు తన పుట్టిన తేదీ/పుట్టిన స్థలం ధ్రువీకరణ పత్రంతో పాటు..తల్లి లేదా తండ్రికి సంబంధించిన పుట్టిన తేదీ/స్థల ధ్రువీకరణ పత్రాన్ని సమర్పించాలి. 2.12.2004 తర్వాత జన్మించినవారు తన పుట్టిన తేదీ/స్థల ధ్రువీకరణ పత్రం,తల్లి లేదా తండ్రికి సంబం ధిం చిన పుట్టిన తేదీ/స్థల ధ్రువీకరణపత్రాన్ని తప్ప నిసరిగా జతచేయాలి. ఇక రాష్ట్రంలో ఈ సవరణ ప్రక్రియ షెడ్యూల్ ప్రకారం పారదర్శకంగా వచ్చేనెల 24వ తేదీ వరకు ఇంటింటికి వెళ్లి ఎన్యు మరేషన్ చేస్తారు.జూలై 31న డ్రాఫ్ట్ ఓటర్ల జాబితా ప్రచురణ, 31 నుంచి ఆగష్టు 30వరకు అభ్యంత రాలు క్లెయిమ్‌ల దాఖలు చేయడానికి గడువు ఉంటుంది. జూలై నుంచి సెప్టెంబర్ 28వరకు నోటీసుల దశ,విచారణ, క్లెయిమ్‌ల పరిష్కారం, ఆ తర్వాత అక్టోబర్ ఒకటన తుది ఓటర్ల జాబితా ప్రచురిస్తారు.
నకిలీ ఓట్లకు చెక్!..
సర్ ప్రక్రియను వేగవంతం చేయాలని అధి కార యంత్రాంగం భావిస్తోంది. ప్రజల్లో సర్ ప్రక్రియ పైన ఉన్న అనుమానాలను తొలగించే విధంగా సంబంధిత అధికారులు వ్యవహరిం చాలని,ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ ఒక్క ఇంటిని కూడా వదల కుండా,ప్రతి కుటుంబాన్ని తప్పనిసరిగా సందర్శిం చి సర్వేను వందశాతం పూర్తి చేయాలని క్షేత్ర స్థాయి సిబ్బందికి స్పష్టమైన ఆదేశాలను ఇప్పటికే జారీ చేసింది. అర్హత కలిగిన ప్రతి ఒక్కరి పేరు ఓటర్ల జాబితాలో నమోదయ్యేలా చూడటంతో పాటు,జాబితాలో ఎలాంటి తప్పులు లేకుండా కచ్చితత్వాన్ని పెంచేలా బాధ్యతా యుతంగా వ్యవ హరించాలని తెలిపింది. అధికారుల పర్యవేక్షణ ఉమ్మడి జిల్లాలోగల ఆయాజిల్లా కలెక్టర్,జిల్లా ఎన్నికల అధికారి ఆదేశాల మేరకు జిల్లాలోని అన్ని నియోజక వర్గాల్లో ఈ సర్వే ప్రక్రియ వేగవం తంగా సాగు తోంది.

“ఉమ్మడి విశాఖ,అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా మన్యంలో బాక్సైట్ తవ్వకాల వ్యవహారం మరోసారి తీవ్ర అలజడి సృష్టిస్తోంది.గూడెంకొత్తవీధి మండలం జెర్రెల అటవీ ప్రాంతంలో గ్రామసభల అనుమతి లేకుండా రహస్యంగా సర్వేలు, నమూనాలు సేకరిస్తున్న వ్యక్తులను స్థానిక గిరిజనులు,పెసాకమిటీ సభ్యులు అడ్డుకుని వారి వాహనాలను నిర్బంధించారు.సర్వే సిబ్బందిని స్థానిక సచివాలయ కార్యాలయంలో నిర్బంధించారు.అలాగే జిల్లావ్యాప్తంగా గిరిజన సంఘాలు,వివిధ రాజకీయ,వామపక్షపార్టీలు సంయుక్తంగా ధర్నాలు,ఆందోళనలు చేపడు తున్నారు. బాక్సైట్ వెలికితీస్తే సహించేది లేదంటూ ప్రతిజ్ఞలుచేస్తూ నిరసనలు వెల్లు వెత్తుతున్నాయి.”               - గునపర్తి సైమన్

కొండలనే తమ దైవంగా భావించే ఆదివాసీలు అడవులను నమ్ముకుని జీవినోపాధిని పొందుతున్నారు.మైనింగ్ తవ్వకాల వల్ల తాము దైవంగా భావించే కొంబలు అంతరించిపోవడంతోపాటు పర్యావరణం పూర్తిగా దెబ్బతింటుందని పచ్చని అడవులు నాశనం అవుతాయని భావించిన ఆది వాసీలు ఆది నుంచే బాక్సైట్ తవ్వకాలకు అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేస్తున్నారు.అదే విధంగా కొండలపై జీవించే ఎంతో మంది ఆదివాసీలు తమకు నిలువనీడ లేకుండా పోతుందని,తాగునీటి వనరులు కూడా దొరకవడం గగనమవుతుందని భావిస్తూ అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేస్తున్నారు.
దేశవ్యాప్తంగా 4,958 మిలియన్ టన్నుల బాక్సైట్ నిల్వలు ఉన్నాయి. ఒడిసాలో అత్యధి కంగా 41శాతం నిల్వలు..అంటే 2,057 మిలియన్ టన్నులు ఉన్నాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్.. ఉమ్మడి విశాఖ జిల్లాల పరిధి లోని అరకు-చింతపల్లి అటవీ ప్రాంతం (షెడ్యూల్డ్ ఏరియా) లో ఆరు బ్లాకులు..చింతపల్లి,సప్పర్ల, అనం తగిరి,గుర్తేడు,గూడెం,కాటంరాజ్ కొండల్లో సుమారుగా 615 మిలియన్ టన్నుల బాక్సైట్ నిల్వలు ఉన్నాయి.1980లోనే బాక్సైట్ నిల్వల గురించి జియోలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (జీఎసఐ) నివేదికలు ఇచ్చింది. బాక్సైట్ మైనింగ్ కోసం ఉమ్మడి ఏపీ నుంచి విభజిత ఆంధ్ర ప్రదేశ్ వరకు ప్రభుత్వాలు చేసిన ప్రయత్నాలేవీ ఫలించలేదు. ఇందుకు విధానపరమైన లోపాలు, ఒప్పందా ల్లోని అక్రమాలు,ఆదివాసీల పోరా టాలే కారణం.ఉమ్మడి విశాఖ జిల్లా లోని దట్టమైన అరకు-చింతపల్లి అటవీ ప్రాంతంలో బాక్సైట్ నిల్వలు న్నాయి. ఇది షెడ్యూల్డ్ ఏరియా. నిబం ధనల ప్రకారం మైనింగ్ ప్రైవేటు ఏజెన్సీలు చేపట్టడానికి వీల్లేదు. ఆదివాసీలు లేదా ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల పేరిటే మైనింగ్ లీజులు ఇవ్వాలి.ఈలెక్కన రాష్ట్ర ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ అయిన ఏపీఎండీసీకి మైనింగ్ లీజులు దక్కాయి. ఏపీఎండీసీ మైనింగ్ బాధ్యతలు నేరుగా నిర్వహించదు కాబట్టి ప్రైవేటు కంపెనీలతో జతకట్టింది.దీంట్లో భాగంగా అరకు, సప్పర్ల ఏరియాల్లో మైనింగ్‌తోపాటు అల్యూమినియం రిఫైనరీ ఏర్పాటుకు జిందాల్ సౌత్‌వటస్ట హోల్డింగ్స్ కంపెనీతో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. ఆ తర్వాత చింతపల్లి అటవీప్రాంతం లోని జెర్రెల బ్లాకులో అల్యూమినియం రిఫైరీ ఏర్పాటుకు 2007లో రసఆల్ ఖైమాతో ఏపీఎండీసీ ఒప్పందం చేసు కుంది. ఆతర్వాత రసఆల్‌ఖైమా పెన్నా కంపెనీతో కలిసి జాయింట్ వెంచర్ కంపెనీ ఆన్‌రాక్‌ను ఏర్పాటు చేసు కుంది.ఈ మేరకు ఏపీఎండీసీ ఆన్‌రాక్‌తో బాక్సైట్ సరఫరా ఒప్పందం కుదుర్చు కుంది. అనంతర కాలంలో కేంద్రం నుంచి అవసరమైన ఒప్పందాలు చేసుకుంది. అయితే ఈ ప్రాజెక్టు ఒప్పందాలు,అందు లోని అంశాలపై 2013లో కాగ్ ఓ సంచ లన నివేదిక ఇచ్చింది.అనేక లోపాలను ఎత్తిచూపింది. ఆసక్తి వ్యక్తీకరణ ఒప్పందం (ఈవోఐ) లేకుండా.. ఏపీఎండీసీకి తీవ్ర స్థాయిలో నష్టం జరిగేలా ఒప్పందంలో క్లాజులున్నాయని..రాష్ట్ర ప్రభుత్వ రంగ సంస్థకు కేవలం 1.5శాతం ఈక్విటీ ఇచ్చారని..ఇలా పలు కీలక అంశాలను లేవనెత్తింది.ఇది నాడు ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రకంపనలు సృష్టిం చింది.మరోవైపు ఆన్‌రాక్ ప్లాంటు ఏర్పాటును వ్యతిరేకిస్తూ.. ఆదివాసీలు, మావోయిస్టులు, ప్రజాసంఘాలు పెద్దఎత్తున పోరాటాలు చేశాయి.దీంతో ఆన్‌రాక్‌తో ఏపీఎండీసీ చేసు కున్న బాక్సైట్ ఒప్పందం ఆమోదానికి సంబం ధించిన 222, 289 జీవోలను ప్రభుత్వం 2016లో రద్దుచేసింది.ఈమేరకు జీవో 44 జారీ చేసింది.అలాగే..ఏపీఎండీసీకి బాక్సైట్ బ్లాక్ లీజుల కేటాయింపును కూడా రద్దు చేస్తూ 2019లో ఉత్తర్వులిచ్చింది. కేంద్ర గనులు,ఖనిజాల నియంత్రణ,అభివృద్ధి చట్టం-2015లోని సవరించిన క్లాజుల ప్రకా రం ఈకీలక నిర్ణయం తీసుకుంది.ఈ పరిణా మాలపై ఆన్‌రాక్ హైకోర్టుల్లో, తర్వాత సుప్రీం కోర్టులో న్యాయపోరాటం చేసింది.ఎక్కడా ఊరట లభించకపోవడంతో లండన్‌లోని ఆర్బిట్రేషన్ కోర్టులో వాజ్యం దాఖలు చేసింది. ఒప్పందాల రద్దు వల్ల తనకు రూ.2,500కోట్ల నష్టపరిహారం ఇప్పించాలని కోర్టును కోరింది. దీనిపై మార్చి 26న విచారణ జరుగనుంది.
సీఎంసీ పాలసీతో మళ్లీ కదలిక..
మరోవైపు..కేంద్రం గనులు,ఖనిజాల రంగంలో సంచలన నిర్ణయం తీసుకుంది.క్రిటికల్ మిన రల్స్ పాలసీ (సీఎంసీ)ని ప్రకటించింది అత్యంత అరుదైన ఖనిజాల మైనింగ్‌లో స్వయం సమృద్ధిని సాధించేలా ఈవిధానాన్ని తీసుకొచ్చింది. దీని ప్రకారం అరుదైన ఖని జాల మైనింగ్ చేపట్టాలని నిర్ణయించింది. అంటే బీచ్‌శాండ్‌తోపాటు బాక్సైట్ కూడా ఇందులో భాగమే.ఈ నేపథ్యంలో గనులశాఖ రాష్ట్రంలో సుదీర్ఘ కాలంగా పెండింగ్‌లో ఉన్న బాక్సైట్ మైనింగ్‌ను మళ్లీ తెరపైకి తెచ్చింది. సీఎంసీలో భాగంగా రాష్ట్రంలో బాక్సైట్ మైనింగ్ చేపడితే..అల్యూమినియం రిఫైనరీల ఏర్పాటుతోపాటు విలువ ఆధారిత పరిశ్రమలు కూడా వస్తాయని..ఫలితంగా ఏపీకి రూ.1.50 లక్షల కోట్ల పెట్టుబడులు వచ్చే అవకాశం ఉం దని జనవరి చివరి వారంలో ప్రభుత్వానికి నివేదిక ఇచ్చింది. ప్రత్యక్షంగా,పరోక్షంగా 60 వేల ఉద్యోగ,ఉపాధి అవకాశాలు లభిస్తాయని కూడా తెలిపింది.
ఖనిజాభివృద్ధి సంస్థ పేరిటే లీజులు..
అరకు-చింతపల్లి అటవీ ప్రాంతంలోని ఆరు బ్లాకుల్లో మైనింగ్ లీజులు నేరుగా గిరిజన ఆదివాసీలు, ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల పేరిటే ఇవ్వాలి. అందుచేత తన శాఖ పరిధిలోని ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ ఏపీఎండీసీ పేరిట మైనింగ్ లీజులు ఇప్పించాలని గనులశాఖ కోరింది.నామినేషన్ పద్దతిన లేదా వేలం విధానంలో అయినా లీజులు ఇప్పించేలా చర్యలు తీసుకోవాలని తెలిపింది. ఏపీఎండీసీకి లీజులు ఇప్పిస్తే మైనింగ్, అల్యూమినియం రిఫైనరీల ఏర్పాటుకు అది డెవలపర్‌ను నియ మించుకుంటుందని నివేదికలో పేర్కొంది. అంటే.. మైనింగ్ రంగంలో పేరున్న ప్రైవేటు కంపెనీతో ఒప్పందాలు చేసుకుని డెవలపర్‌గా ఎంపిక చేసుకుంటుంది. ప్రస్తుతం బీచ్‌శాండ్ కాంట్రాక్టులో భాగంగా అదానీ గ్రూపునకు చెందిన ‘అల్లూవియల్ హెవీ మినరల్స’కంపె నీని డెవలపర్‌గా నియమించుకుంది.బీచ్ శాండ్ మైనింగ్‌లో ఆ కంపెనీకి 90శాతం వాటా ఉండగా.. ఏపీఎండీసీకి 10శాతమే ఉంది. దీనిపై హైకోర్టులో కేసు నడుస్తోంది. బాక్సైట్ మైనింగ్‌లోనూ డెవలపర్‌ను ఎంపిక చేసుకునే వెసులుబాటు కల్పించాలని గనుల శాఖ కోరుతోంది. అయితే లీజుల నిర్ణయాధి కారం కేంద్రం పరిధిలో ఉంది. బాక్సైట్ లీజులను ఏపీఎండీసీకి ఇవ్వాలంటే తొలుత రాష్ట్రప్రభుత్వం ఓవిధాన నిర్ణయం తీసు కోవాలి.ఏపీఎండీసీకి లీజులివ్వాలని కోరుతూ కేంద్రానికి సిఫారసు చేయాలి.ఆతర్వాత కేంద్రమే నిర్ణయం తీసుకుంటుంది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం సానుకూల నిర్ణయం తీసుకుని కేంద్రానికి సిఫారసు చేస్తే ఏపీఎండీసీ పేరిట లీజులు మంజూరవడం ఖాయమని అధికార వర్గాలు చెబుతున్నాయి.
జగన్ జమానాలో ఇలా…
ఉమ్మడి గోదావరి జిల్లాలు,విశాఖ,విజయ నగరంలోని అటవీప్రాంతంలో అత్యంత విలు వైన లాటరైట్,బాక్సైట్‌తోపాటు రోడ్‌మెటల్ వంటి ఖనిజాల లీజులున్నాయి. బాక్సైట్ తవ్వ కాలు లేవుగానీ గత జగన్ ప్రభుత్వంలో లాట రైట్ పేరిట బాక్సైట్‌ను తవ్వి వ్యాపారం చేసుకు న్నారు. మట్టి తవ్వకాల పేరిట అక్రమంగా లాటరైట్‌ను తవ్వి తరలించుకుపోయారు. ఇక క్రషర్ యూనిట్లకు కొదవలేదు.దేశంలో మరె క్కడా లేని యూనిట్లు అటవీప్రాంతంలో ఉన్నా యి. వీటిపై గతంలో వైసీపీకి చెందిన ఎంపీ కుమారుడు, జగన్ ప్రభుత్వంలో పనిచేసిన ఓ ముఖ్య అధికారి కుమారుడు,మేనల్లుడు,కడప జిల్లాకు చెందిన ఇద్దరు వ్యక్తులు అక్కడ గుత్తాధిపత్యం నడిపారు.పైసా పెట్టుబడి లేకుండా అన్ని రకాల మైన్లను తమ నియం త్రణలోకి తీసుకొని దందా నడిపారు. ఎదురు తిరిగిన వారిని బెదిరించేందుకు,భయపెట్టేం దుకు అనంతపురం జిల్లా రాప్తాడుకు చెందిన ప్రజాప్రతినిధిని(ప్రస్తుతం మాజీ) మన్యంకు తీసుకెళ్లారు. అక్కడ రాయలసీమ మార్క్ సెటిల్‌మెంట్లు చేశారు.జగన్ సర్కారు ఉన్నంత వరకు ఖనిజాల తవ్వకాలు,రవాణా,క్రషర్ల యూనిట్‌ల నిర్వహణ అంతా సిండికేట్‌గా మార్చారు.జగన్ ప్రభుత్వం దిగిపోగానే వారు కనుమరుగయ్యారు. ఇప్పుడు కొత్త మనుషులు తెరమీదకు వచ్చారు.
ఇప్పుడిలా…
కాకినాడకు చెందిన సతీశ్ ఇప్పుడు మన్యం లోని మైనింగ్ వ్యాపారంపై దృష్టిసారించారు. ఈయనపై సీబీఐ, ఈడీ కేసులున్నాయి. మనీ లాండరింగ్ కేసులో జైలుకు కూడా వెళ్లి వచ్చారు. గత ఎన్నికల సమయంలో జనసేన తరఫున పోటీసేందుకు విఫల ప్రయత్నం చేశారు. కూటమి ప్రభుత్వం వచ్చాక సతీశ్ హల్‌చల్ చేయడం మొదలుపెట్టారు. విజయ వాడలోని హోటల్‌లో ఆయన నేతృత్వంలోనే సమావేశం జరిగింది.ఆయా జిల్లాల మైన్‌ల లీజుదారులు, కాంట్రాక్టర్లు, గనులశాఖలోని కీలక అధికారులను ఈ సమావేశానికి తీసుకొ చ్చారు. ఇందులో కాకినాడకు చెందిన ఓకీలక అధికారి ముఖ్యపాత్ర పోషించినట్లు తెలిసింది. లాటరైట్,బాక్సైట్,రోడ్‌మెటల్,బిల్డింగ్‌స్టోన్, మాంగనీస్ వంటి ఖనిజాల లభ్యత,వాటి విలువ గురించి ఆ అధికారి ప్రజంటేషన్ ఇచ్చి నట్లు సమాచారం.సగటున రోజుకు ఆయా ఖనిజాలపై రూ.ఐదు కోట్ల మేర వ్యాపారం జరుగుతుందని పేర్కొన్నట్లు తెలిసింది.
టన్నుకు ఎంతిస్తారు?…
గతంలో అమలు చేసిన పాలసీ తమకొద్దని, ఆయా ఖనిజాలకు సంబంధించి టన్నుకు ఎంత ఫీజు చెల్లిస్తారో చెప్పాలని సతీశ్…. విజయవాడ సమావేశంలో ప్రతిపాదించినట్లు తెలిసింది.”మీ వ్యాపారం జరగాలి.మా పని సాఫీగా సాగాలి. కాబట్టి మేం ధర నిర్ణయిం చం. మీరే టన్నుకు ఎంత రేటు ఇస్తారో చెప్పండి.లాటరైట్‌కు ఎంత ఇస్తారు? క్వార్ట్జ్‌కు ఎంతిస్తారు? రోడ్‌మెటల్‌కు ఎంతిస్తారు? క్రషర్ యూనిట్లు నెలకు ఎంత ఇస్తాయో చెప్పండి” అన్నట్లు తెలిసింది. కాగా, ఓలీజు దారు ఈ మీటింగ్‌పై అసంతృప్తి వ్యక్తం చేయ గా,తాను చెప్పిందే ఇక్కడ నడుస్తుందని, తనను కాద ని వ్యాపారం చేయలేరని హెచ్చరించి నట్లు తెలిసింది.ఈ సమయంలో కాకినాడకు చెందిన గనుల అధికారి జోక్యం చేసుకొని తాము అన్నీ మాట్లాడతామని సర్దిచెప్పినట్లు తెలిసింది.

రాష్ట్రవ్యాప్తంగా గిరిజనప్రాంతాల్లో550 గిరిజన ఆశ్రమ పాఠశాలలు,ప్రీమెట్రిక్,పోస్ట్మెట్రిక్ వసతి గృహాలున్నాయి.ఇందులో ఏజెన్సీ ప్రాంతంలోనే 305ఉన్నాయి.ఒక్కోచోట 100 నుంచి 600 మంది వరకు విద్యార్ధులు.మొత్తంగా దాదాపు 1.20లక్షల మంది గిరిజన బిడ్డలకుజలుబు,జ్వరం,ఇంకేదైనా ఆరోగ్య సమస్య వచ్చినా నాడి పట్టి చూసే వారే లేరు. మారుమÖల ప్రాంతాల్లో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రానికి,జిల్లా కేంద్రానికి దూరంగా ఉండే వీటిలో ఏఎనఎంల నియామకం తప్పనిసరి. కూటమి ప్రభుత్వం వచ్చాక ఆశ్రమ పాఠశాలలో ఏఎనఎంల నియామకం చేపట్టాలని గిరిజన సంక్షేమశాఖ అధికారులు ప్రభుత్వానికి పలుమార్లు నివేదించారు.సీఎంవో దృష్టికి కూడా సమస్య తీవ్రతను తీసుకెళ్లారు.కానీ వారంలో ఒక రోజు (గురువారం)సమీపంలోని సచివాలయ ఏఎనఎంలు ఆశ్రమ పాఠశాలలకు వెళ్లి విద్యార్ధులను పరిశీలించాలని ఆదేశిలిచ్చి వదిలేశారు.- జి ఎన్ వి సతీష్ 

వందల మంది విద్యార్ధులకు ఒక్కరోజు ఒక్క ఏఎనఎంతో సేవలందేనా..?
2014`19 మధ్య తెదేపా హాయంలో ప్రాజెక్టు కింద దాదాపుగా 550మంది ఏఎనఎం లను నియమించి గిరిజన విద్యార్ధుల ఆరోగ్యాన్ని నిరంతరం పర్యవేక్షించారు.వైకాపా ప్రభుత్వం వీరిని తొలగించింది.కూటమి వచ్చాక పాత విధానంలోనే పొరుగు సేవల కింద లేదా ఏదైనా పథకం కింద నియమించుకునేందుకు అనుమతి వ్వాలని గిరిజన సంక్షేమశాఖ ప్రభుత్వాన్ని కోరింది. 550 మందిని పొరుగు సేవల కింద నియమించినా ప్రభుత్వానికయ్యే ఖర్చు ఏడాదికి రూ.15కోట్లకు మించదు.ఇవేవీ కాదని వారంలో ఒక రోజు ఏఎనఎంలు సందర్శించేలా వైద్యారోగ్య శాఖ ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది.వందల మంది విద్యార్ధులుండే చోట ఒక్క ఏఎనఎం ఉదయం నుంచి సాయంత్రంలోపు విద్యార్ధుల ఆరోగ్య పరిస్థితిని ఏమాత్రం పర్యవేక్షించగలరో పైవారికే తెలియాలి.వచ్చే విద్యాసంస్ధరం నుంచైనా ఏఎనఎంలను నియమించాలని గిరిజన సంఘా లు కోరుతున్నాయి.
గిరిజన సంక్షేమశాఖ ఆశ్రమ పాఠశాల ల్లోని గిరిజన విద్యార్థులకు సంపూర్ణ ఆరోగ్య భరోసా లేదనే వాదన బలంగా వినిపిస్తున్నది. అరకులోయ పార్లమెంట్ నియోజకవర్గం పరిధి మన్యం పార్వతీపురం జిల్లాలోని కురుపాం గిరిజన సంక్షేమ శాఖ ఆశ్రమ పాఠశాలలో కలు షిత నీరు కారణంగా రెండు వందల మంది బాలి కలు అస్వస్థతకు గురికావడం, వారిలో 37 మంది కేజీహెచ్‌లో, మరో 120 మంది పార్వతీపురం జిల్లా ఆస్పత్రిలో చికిత్సలు పొందుతున్న ఘటనతో గిరిజన ప్రాంతంలోని విద్యార్థుల ఆరోగ్య పరి రక్షణపై తాజాగా మరోమారు చర్చకు దారి తీసింది. పాడేరు ఐటీడీఏ పరిధిలో ప్రతి ఏడాది 10 నుంచి 15 మంది గిరిజన విద్యార్థులు వివిధ ఆరోగ్య సమస్యలతో మృతి చెందుతున్నట్టు విద్యార్థి సంఘాలు చెబుతున్నాయి.
గతంలో ఆశ్రమ పాఠశాలల్లో హెల్త్ వలంటీ ర్లుండేవారు. 2019లోఅధికారంలోకి వచ్చిన వైసీపీ ప్రభుత్వం 2020లో వారినిఅకారణంగా తొలగించింది. దీంతో ఆశ్రమ విద్యార్థులకు ప్రాథమిక వైద్య సేవలు అందని పరిస్థితి నెల కొంది. దీంతో గిరిజన విద్యార్థులు అనారోగ్యానికి గురికావడం, సకాలంలో వైద్య సేవలు అందక మృతి చెందిన ఘటనలు చోటు చేసుకున్నాయి. కానీ వైసీపీ ప్రభుత్వం గిరిజన విద్యార్థుల ఆరోగ్య భద్రతపై ప్రత్యేక దృష్టి సారించకపోవడంతో ప్రతి ఏడాది పదుల సంఖ్యలో విద్యార్థులు రోగాల బారిన పడడం, పరిస్థితి విషమించి మృతి చెంద డం సర్వసాధారణమైపోయింది.ఏజెన్సీ 11 మం డలాల్లో 121గిరిజన సంక్షేమశాఖ ఆశ్రమ పాఠశా లలున్నాయి.వాటిలో 38వేల మంది గిరిజన విద్యార్థులు చదువుతున్నారు. విద్యా సంవత్స రంలో సెలవులు మినహా వారంతా ఆశ్రమ పాఠశాలల్లోనే ఉంటారు. కాగా 2014, 2015 సంవత్సరాల్లో అనారోగ్య సమస్యలతో పదుల సంఖ్యలో గిరిజన విద్యార్థులు మృతి చెందారు. దీంతో ఆశ్రమ పాఠశాలల్లో హెల్త్ వలంటీర్ పేరిట వైద్య సిబ్బందిని నియమించాలనే డిమాం డ్ ఉత్పన్నమైంది. దీనికి స్పందించిన గిరిజన సంక్షేమ శాఖ 121 ఆశ్రమాలకు 2016లో 72 మంది హెల్త్ అసిస్టెంట్‌లను, 49 మంది ఏఎన్ ఎంలను నియమించింది. దీంతో ఆశ్రమాల్లోని విద్యార్థులకు ఆర్యోగ పరీక్షలు నిర్వహించడం, అవసరం మేరకు సమీపంలోని ఆస్పత్రికి తీసుకు వెళ్లి వైద్యం అందించడం చేసేశారు. దీంతో విద్యా ర్థుల ఆరోగ్యానికి ఒక ప్రత్యేక భరోసా ఉండేది.
కొవిడ్ తరువాత వైద్య సిబ్బంది నియామకాల్లేవు
2016 నుంచి ఆశ్రమాల్లో పని చేస్తున్న ఆరోగ్య సిబ్బందిని కొవిడ్ తరువాత పాఠశాలల పునః ప్రారంభంలో నియమించకుండా తొలగించారు. కొవిడ్ కారణంగా 2019,2020లో విద్యాల యాలు మూతపడడం, 2021లో పాఠశాలలు తెరచుకున్నప్పటికీ,ఆశ్రమాలో హెల్త్ అసిస్టెంట్‌లు, ఏఎనఎంల నియామకానికి వైసీపీ ప్రభుత్వం అనుమతి ఇవ్వలేదు.వారిని తొలగించినట్టు ప్రక టించింది. దీంతో స్థానిక అధికారులు సైతం ఏమి చేయలేక మిన్నకున్నారు.అలాగే 2021లో పాఠ శాలలు అంతంతమాత్రంగా తెరచుకోవడం, 2022 విద్యా సంవత్సరం జూలై ఐదో తేదీ నుంచి ప్రారంభమైనప్పటికీ ఆశ్రమాల్లోని విద్యార్థుల ఆరోగ్య రక్షణ సందిగ్ధంలో పడింది. అలాగే అప్పుడప్పుడు విద్యార్థులు రోగాల బారినప డడంతో ఉపాధ్యాయులే ఆస్పత్రులకు తీసుకెళ్లి వైద్యం చేయిస్తున్నారు. పరిస్థితి విషమిస్తే విద్యా ర్థులు తమ ప్రాణాలు కోల్పోయేవారు.
మొక్కుబడిగా స్కూల్ హెల్త్ ప్రోగ్రామ్
విద్యార్థుల ఆరోగ్య పరిరక్షణకు ఉద్దేశించిన స్కూల్ హెల్త్ కార్యక్రమం ఏజెన్సీలో మొక్కుబడిగా అమల వుతున్నది. విద్యార్థులకు ఆరోగ్యం బాగోలేకపోతే ఆస్పత్రికి తీసుకువచ్చి వైద్యం అందిస్తున్నారే గాని, వైద్యులు విద్యాలయాలకు వెళ్లి సేవలు అందిస్తున్న వైనాలు అంతంతమాత్రంగానే ఉన్నాయి. దీంతో ఆశ్రమ పాఠశాలల్లో విద్యార్థుల ఆరోగ్యం గురించి పట్టించుకున్న నా?థుడే లేని దుస్థితి కొనసాగు తున్నది. దీంతో గిరిజన విద్యార్థులకు ఆరోగ్య సమస్యలు సర్వసాధారణమైపోయాయి. అలాగే వైద్యారోగ్య శాఖ నిబంధనల ప్రకారం ఏడాదిలో రెండు మార్లు మాత్రమే పాఠశాలలో విద్యార్థులకు వైద్య సేవలు అందిస్తారు. ఇందులో భాగంగా వైద్యులు,సిబ్బంది తమకు అందుబాటులో ఉన్న పాఠశాలల్లోని విద్యార్థులకు వైద్యసేవలు అంది స్తున్నారు.దీంతో మిలిగిన సమయాల్లో విద్యార్థుల ఆరోగ్యం గురించి పట్టించుకోని పరిస్థితి ఏర్ప డింది.అలాగే ఏజెన్సీలో కస్తూర్బా బాలికల విద్యా లయాలు, గురుకుల పాఠశాలలు, కళాశాలల్లో ప్రత్యేకంగా వైద్య సిబ్బంది ఉన్నప్పటికీ, గిరిజన సంక్షేమశాఖ ఆశ్రమ పాఠశాలల్లో అందుకు భిన్నంగా కనీస వైద్య సిబ్బంది అందుబాటులో లేని పరిస్థితి కొనసాగుతున్నది.
హెల్త్ సిబ్బంది నియామకంపై నెరవేరని మంత్రి హామీ గిరిజన సంక్షేమ శాఖ ఆశ్రమ పాఠశాల ల్లోని గిరిజన విద్యార్థులకు వైద్య సేవలు అందిం చేందుకు వైద్య సిబ్బందిని నియమిస్తామని రాష్ట్ర గిరిజన సంక్షేమ శాఖ మంత్రి గుమ్మడి సంధ్యా రాణి గతేడాది జూలైలోనే ప్రకటించారు.కానీ నేటికీ మంత్రి ఇచ్చిన హామీ నెరవేరలేదు. వాస్త వానికి ఆశ్రమ పాఠశాలల్లోని విద్యార్థుల ఆరోగ్య పరిరక్షణకు వైద్య సిబ్బంది ఎంతో అవసరం. అలాగే వారికి నాణ్యమైన పోషకాహారం,శుద్ధి చేసిన తాగునీరు అందించాల్సిన అవసరం ఉంది. తాజా పరిణామాల నేపథ్యంలో ఆశ్రమ పాఠ శాలల్లోని గిరిజన విద్యార్థులకు సామూహికంగా ఆరోగ్య పరీక్షలు నిర్వహించాల్సిన అవసరం ఎం తైనా ఉందని విద్యార్థి సంఘాలు భావిస్తు న్నాయి.
గిరిజన విద్యార్థుల మరణాలు ఆందోళనకరం
పార్వతీపురం మన్యం జిల్లాలో గిరిజన విద్యార్థుల వరుస మరణాలు తీవ్ర ఆందోళన కలిగిసు ్తన్నాయని ప్రజా ఆరోగ్య వేదిక రాష్ట్ర నాయకులు టి. కామేశ్వరరావు, జనవిజ్ఞాన వేదిక ఆరోగ్య విభాగం కో కన్వీనర్ డాక్టర్ ఎం. రమేష్‌కుమార్ అన్నారు.ప్రజా ఆరోగ్యవేదిక, జనవిజ్ఞన వేదిక, యుటిఎఫ్ నేతలు, పలువురు సభ్యులతో కూడిన పరిశీలన బృందం విశ్వనాథపురం గ్రామంలో పర్యటించింది. గిరిజన విద్యార్థుల మరణాలపై స్థానిక ప్రజలు, తల్లిదండ్రులు, గిరిజన సంఘాల నాయకుల నుంచి బృందం సమాచారం సేకరిం చింది. సమయానికి వైద్య సేవలు అందక పోవడం, పోషకాహార లోపం, ఆశ్రమ పాఠశాల ల్లో సరైన ఆరోగ్య పర్యవేక్షణ లేకపోవడం వంటి సమస్యలతో విద్యార్థులు చనిపోయినట్లు వారు పేర్కొన్నారు.ఏప్రిల్‌లో మర్రిమానుగూడకు చెంది న బిడ్డిక రాహుల్,విశ్వనాథపురానికి చెందిన దుడ్డుకల్లు గిరిజన సంక్షేమ ఆశ్రమ పాఠశాల విద్యార్థి గుమ్మడాల అఖిల్,మే ఎనిమిదిన పాము లుగీశాడ గ్రామానికి చెందిన అసిరయ్య, మే 17న మూలిగూడ గ్రామానికి చెందిన సుస్మిత మృతి చెందారని తెలిపారు. ఈ మరణాలకు కచ్చితమైన కారణాలు,అధికారిక వైద్య, పోస్టుమార్టం నివే దికలు,జిల్లా వైద్యశాఖ ప్రకటనల ద్వారానే నిర్ధా రణ కావాలని బృంద సభ్యులు తెలిపారు. ఆశ్రమ పాఠశాలల్లో నిరంతర ఆరోగ్య పరీక్షలు నిర్వహిం చడం,ప్రతి గ్రామంలో మెడికల్ క్యాంపులు ఏర్పాటు చేయడం, మలేరియా,డెంగీ పరీక్షలు వేగవంతం చేయడం, తక్షణ అంబులెన్స్ సేవలు అందుబాటులో ఉంచడం, పోషకాహార పథకా లను బలోపేతం చేయడం, విద్యార్థుల ఆరోగ్యంపై ప్రత్యేక పర్యవేక్షించడం వంటి చర్యలు చేపట్టాలని వారు డిమాండ్ చేశారు. పార్వతీపురం పట్టణంలో నిర్మాణం నత్తనడకన సాగుతున్న జిల్లా ఆస్పత్రి పనులను వేగవంతం చేయాలని,గిరిజన మండ లాల్లో మొబైల్ ఆస్పత్రులు నడపాలని,గిరిజన హాస్టళ్లలో నిర్మాణం పూర్తికాని భవనాలను కొత్త విద్యాసంవత్సరానికి ముందే పూర్తి చేయాలని కోరారు. మూఢనమ్మకాల నిర్మూలనపై ప్రభుత్వం, ప్రజాసంఘాలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు గ్రామాల్లో విస్తృత అవగాహన కార్యక్రమాలు నిర్వహించాలని జనవిజ్ఞాన వేదిక విశాఖ జిల్లా ఉపాధ్యక్షులు డాక్టర్ పి.లక్ష్మణస్వామి కోరారు. ఈ బృందంలో కామే శ్వరరావు, రమేష్‌కుమార్, యుటిఎఫ్ నాయకులు కూర్మారావు,జనవిజ్ఞాన వేదిక విశాఖ జిల్లా నాయ కులు ప్రసాద్,డాక్టర్ లక్ష్మణస్వామి పాలూరు, ప్రతి నిధులు బాలు,నాని తదితరులు ఉన్నారు.

మన ఇంటి పక్కన, మన ఊరిలో, మన రాష్ట్రంలో చేసే చిన్న చిన్న పనులు కూడా ప్రపంచ జీవవైవిధ్యాన్ని కాపాడగలవు.. అని ఈ సంవత్సరం థీమ్ చెప్తోంది. మనం తినే ఆహారం దగ్గర నుంచి, పీల్చే గాలి వరకూ ప్రతిదీ ప్రకృతి ప్రసాదించిన వరమే. జూన్ 12న 22 ప్రపంచమంతా ‘అంతర్జాతీయ జీవవైవిధ్య దినోత్సవం’ జరుపుకుంటోంది. ఈ ఏడాది నినాదం స్థానిక కార్యాచరణతోనే ప్రపంచ మార్పు సాధ్యం. కానీ, ‘అభివృద్ధి అనే పరుగులో మనం ఆ ప్రకృతి మూలాలనే దెబ్బతీస్తున్నామా? మన దేశంలో జీవవైవిధ్యం స్థితిగతులు ఎలా ఉన్నాయి? 2026 నాటికి మనం సాధించిన విజయాలేంటి? ఈ ప్రత్యేక కథనంలో తెలుసుకుందాం. – జి ఎన్ వి సతీష్ 
ఇంటిపని విలువైనదే…
సంరక్షణ పనులు అనేకం.అంతర్జాతీయ కార్మిక సంస్థ (ఐఎలఓ)ప్రకారం వంట చేయడం పరోక్ష సంరక్షణ పని.పిల్లల కోసం,వయసు పైబడిన వాళ్లు లేదా వ్యాధు ల బారినపడిన భాగస్వాముల కోసం పోషకా హారం తయారు చేయడం ప్రత్యక్ష సంరక్షణ కిందికి వస్తుంది. మన జీవితాలకు,కుటుంబాలకు,ఎకానమీకి పునాదు లు వేసే ఈ పనులను గుర్తించకపోవడమే కాదు, ఇవి చేయకపోతే విడాకులు ఇవ్వడానికీ సిద్ధమవు తున్నారు కొందరు పురుషులు. అలాంటి వివాదమే ఒకటి ఇటీవల సుప్రీంకోర్టు ముందుకొచ్చింది. వంట పని,ఇంటిపని వంటి బాధ్యతలను ఒకరిపై మాత్రమే మోపడం సరికాదని న్యాయమూర్తులు స్పష్టం చేశారు. భర్త చెప్పినట్టుగా వంట చేయకపోవడం క్రూరత్వంగా పరిగణించలేమని తేల్చారు.
సంరక్షణ పనిలోని విభిన్న కోణాలను గుర్తిస్తూ 2006 లో బ్రిటన్ అత్యున్నత న్యాయస్థానం హౌస్ ఆఫ్ లార్డ్స్ రెండు కీలకతీర్పులు ఇచ్చింది.గృహిణిశ్రమకు,ఉద్యో గం చేసే భర్త శ్రమకు విలువ పరంగా తేడా లేదని స్పష్టం చేసింది.ఈ కేసులో పెళ్లికి ముందు మెలిస్సా నెల జీతం రూ.70లక్షలు.పెళ్లి తర్వాత ఉద్యోగం మానేసింది.భర్త అలన్ ఆమెతో ఉన్న మూడేళ్లలోనే తనఆస్తిలో సగభాగం సంపాదించాడు.కోర్టుఈ విష యాలను పరిగణనలోకి తీసుకుని తీర్పు చెప్పింది. ఇంకో కేసులో, రెండో బిడ్డ తర్వాత అధిక ఆదాయం వచ్చే న్యాయవాద వృత్తిని జూలియా వదిలిపెట్టాల్సి వచ్చింది. ఆమెకు భృతి నిర్ణయిస్తూ, కుటుంబం కోసం తన కెరీర్‌ను త్యాగం చేయడమే కాక భర్తకు వృత్తి పరంగా అండగా నిలిచిందని ధర్మాసనం పేర్కొంది. ఈ విధమైన భావోద్వేగ, కుటుంబ మద్దతు కూడా సంరక్షణ పనిలో భాగమే.
మాతృత్వం సామాజికాంశం
మాతృత్వం ఒక జీవశాస్త్ర ప్రక్రియ మాత్రమే కాదు. అది మహిళల ఆరోగ్యం, గౌరవం, హక్కులతో ముడిపడి ఉన్న సామాజికాంశం కూడా. ప్రతి మహిళకు సురక్షితమైన, గౌరవప్రదమైన ప్రసవం హక్కు ఉంది. కానీ ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ప్రతి రెండు నిమిషాలకూ ఒక మహిళ గర్భధారణ లేదా ప్రసవ సంబంధిత కారణాలతో ప్రాణాలు కోల్పోతున్నదని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (డబ్ల్యుహెచ్‌వో) చెబుతోంది. ఈ మరణాల్లో చాలావరకూ నివారించగలిగినవే అయినప్పటికీ,అసమాన ఆరోగ్య వ్యవస్థలు, పేదరికం, తగిన వైద్య సేవల లోపం కారణంగా ఈ పరిస్థితి కొనసాగుతూనే ఉంది.
మనమే సూపర్ పవర్!
జీవవైవిధ్య విషయంలో భారతదేశం ప్రపంచానికి సూపర్ పవర్! ప్రపంచ భూవైశాల్యంలో కేవలం 2.4% మాత్రమే ఉన్నా, ప్రపంచ జీవవైవిధ్యంలో 7-8% మన దేశంలోనే ఉంది. సుమారు 45,000 మొక్కల జాతులు, 91,000 జంతు జాతులు, వేలాది పక్షులు,చేపలు,కీటకాలు… ఇది మన సంపద, మన గర్వం. మన దేశంలో హిమాలయాలు, పశ్చిమ ఘాట్లు, ఇండో-బర్మా ప్రాంతం, సుందాలాండ్ వంటి నాలుగు ప్రధాన బయోడైవర్సిటీ హాట్‌స్పాట్లు ఉన్నాయి. వీటిల్లో ప్రపంచంలో ఎక్కడా లేని ఎండమిక్ స్పీసీస్ (స్థానిక జాతులు) ఉన్నాయి. మనదేశపువేదాలు, ఆయుర్వేదం, సంస్కృతి ప్రకృతిని దైవంగా భావించాయి. పువ్వులు, జంతువులు,నదులు,చెట్లు అన్నీ పూజ నీయాలు. పువ్వులను,జంతువులను పూజించడం వెనుక ఉన్న అసలు ఉద్దేశ్యం వాటిని కాపాడుకోవడమే. కానీ వాతా వరణ మార్పు, అడవుల నరికివేత, ప్లాస్టిక్ కాలుష్యం, ఆక్రమణలు వంటి సవాళ్లు ఈ సంపదను తగ్గిస్తున్నా యి. జీవవైవిధ్యం లేకుండా ఆర్థికవ్యవస్థ కూడా నిలబడదు.
పంటల వెనుక కనిపించని కార్మికులు
మనకు మార్కెట్లో కనిపించేది బియ్యం, పండ్లు, కూరగాయలు మాత్రమే. కానీ వాటి వెనుక లక్షలాది చిన్నజీవుల పాత్ర ఉంటుంది. తేనెటీగలు, సీతాకోకచిలుకలు, పక్షులు వంటి పరాగసంపర్క జీవులు లేకపోతే అనేక పంటలు పండవు. నేలలో ఉండే సూక్ష్మజీవులు భూమిని సారవంతం చేస్తాయి. వర్షాలను సమతుల్యం చేసేది అడవులే. అంటే ఒక చిన్న జీవజాతి తగ్గినా ఆ ప్రభావం నేరుగా వ్యవసాయంపై పడుతుంది. వ్యవసాయం బలహీనపడితే రైతు ఆదాయం తగ్గుతుంది. ఆ తర్వాత ఆహార ధరలు పెరుగుతాయి. చివరకు మొత్తం ఆర్థికవ్యవస్థ దెబ్బతింటుంది.
అడవులను చాలామంది కేవలం చెట్ల సమూహంగా చూస్తారు.కానీ నిజానికి అవికోట్ల రూపాయల విలు వైన సహజ సంపద నిల్వలు.ఒక అడవి నాశనం అయితే అక్కడి జీవవైవిధ్యం మాత్రమే కాదు,ఆ ప్రాంత ఆర్థికవ్యవస్థ కూడా బలహీనపడుతుంది. వరదలు, కరువులు,భూకంపనలు పెరిగితే ప్రభుత్వం వేల కోట్లు ఖర్చు చేయాల్సి వస్తుంది. అంటే జీవవైవిధ్య నష్టం చివరికి ఆర్థిక నష్టంగానే మారుతుంది. సము ద్రాల్లోని చేపలు,పగడపు దిబ్బలు,తాబేళ్లు,సూక్ష్మ జీవులు.. ఇవన్నీ సముద్ర జీవవ్యవస్థలో భాగాలు. ఈజీవ వైవి ధ్యం సమతుల్యం కోల్పోతే చేపల ఉత్పత్తి తగ్గు తుంది. దీంతో మత్స్యకారుల జీవనం ప్రమాదంలో పడుతుంది. ఆహార భద్రత దెబ్బతింటుంది.. సముద్ర ఆర్థికవ్యవస్థ బలహీనపడుతుంది. ప్రస్తుతం సముద్ర కాలుష్యం, ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలు, అధిక మత్స్య వేట వల్ల ఈ సమస్య మరింత పెరుగుతోంది.
అనేక ఔషధాలు అడవుల్లోని మొక్కలు, సూక్ష్మజీవుల నుంచే తయారయ్యాయి. ఇంకా వేలాది జీవజాతులపై పూర్తిస్థాయి పరిశోధనలు జరగలేదు. ఒక అరుదైన మొక్క లేదా సూక్ష్మజీవి అంతరించిపోతే, భవిష్యత్తులో ప్రాణాలను కాపాడే మందును మనం కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది. అందుకే జీవవైవిధ్యాన్ని కాపాడటం అంటే వైద్యరంగ భవిష్యత్తును కాపాడటమే. ఇప్పటి వరకు అభివృద్ధి పేరుతో ప్రకృతిని దెబ్బతీశాం. కానీ జీవవైవిధ్యాన్ని నాశనం చేస్తూ ఆర్థిక అభివృద్ధి సాధ్యం కాదు.అందుకే జీవవైవిధ్య సంరక్షణ అనేది పర్యావరణ సమస్య మాత్రమే కాదు. అదిఆర్థిక,సామాజిక, మానవ భవిష్యత్తుకు సంబంధించిన అంశం.జంతువుల రిపో ర్టులు మారాయి!గడిచిన కొన్నేళ్లుగా భారత్ చేపట్టిన సంరక్షణ చర్యలు అద్భుతమైన ఫలితాలను ఇస్తున్నా యి.తాజా గణాంకాల ప్రకారం మన‘వైల్డ్ లైఫ’ రిపోర్ట్ కార్డ్ ఇలా ఉంది.
గర్జించిన పులులు
ప్రపంచవ్యాప్తంగా పులుల జనాభా తగ్గుతుంటే, భారత్ మాత్రం వాటి సంఖ్యను పెంచి ప్రపంచానికి మన సత్తా చూపించింది.1973లో మొదలైన ప్రాజెక్ట్ టైగర్ ఇప్పుడు ప్రపంచానికి ఆదర్శం.ఒక్కప్పుడు 1,800 కంటే తక్కువ ఉన్న బెంగాల్ టైగర్లు ఇప్పుడు 3,682కి పెరిగాయి. టైగర్ రిజర్వుల సంఖ్య 58కి పెరగడమే కాకుండా, గ్రామస్తులను ఈ సంరక్షణలో భాగస్వా ములను చేయడం వల్ల వేట గణనీయంగా తగ్గింది.
ఫలించిన ప్రాజెక్ట్ చీతా ప్రయోగం
దశాబ్దాల క్రితం అంతరించిపోయిన చీతాలను 20 22లో నమీబియా, సౌత్ ఆఫ్రికా నుండి తీసుకువచ్చి మధ్యప్రదేశ్ కునో నేషనల్ పార్క్ లో ప్రవేశపెట్టడం మనదేశం చేసిన అతిపెద్ద ప్రయోగం. 2026 నాటికి భారత్ లో మొత్తం 57చీతాలు ఉన్నాయి.వీటిలో 37 భారత్ లోనే పుట్టినవి! ఇటీవల కునోలో భారతీయ చీతా సహజంగా నాలుగు పిల్లలకు జన్మనిచ్చింది. ఇది ప్రపంచ స్థాయి విజయం. గాంధీ సాగర్ వైల్డ్ లైఫ్ సాంక్చురీకి కూడా చీతాలను తరలించారు. 2032 నాటికి 60-70చీతాల స్వయం సమృద్ధి జనాభాను సాధించాలన్నది లక్ష్యం.
లెక్క తేలిన మంచు చిరుతలు
హిమాలయాల్లోని గడ్డకట్టే చలిలో జీవిస్తూ,అంత సుల భంగా ఎవరికీ కనిపించని ‘హిమాలయాల దెయ్యాలు’ అని పిలువబడే మంచు చిరుతల జనాభాను తొలి సారిగా శాస్త్రీయంగా లెక్కించారు. మన దగ్గర దాదా పు 718 మంచు చిరుతలు ఉన్నాయని తేలింది.
నీటి వనరులు బాగుంటేనే పక్షులు, చేపలు బతుకు తాయి. భారత్ ఇప్పుడు 98 రామ్సర్ సైట్లను కలిగి ఉంది. ఇది దక్షిణాసియాలోనే అత్యధికం. చెరువులు, కుంటలను కాపాడుకోవడం ద్వారా భూగర్భ జలాలు పెరగడమే కాకుండా వేల సంఖ్యలో వలస పక్షులకు ఆశ్రయం లభిస్తోంది.
ఆకాశమంత సవాళ్లు.. అయినా చిగురంత ఆశ..
భారత్ జీవవైవిధ్య పరిరక్షణలో కొన్ని గొప్ప విజయా లు సాధించినప్పటికీ,ముందున్న సవాళ్లు మాత్రం చిన్నవి కావు. ప్రకృతి సమతుల్యాన్ని దెబ్బతీసే మార్పు లు వేగంగా జరుగుతున్నాయి. అడవులు తగ్గడం, కాలుష్యం పెరగడం, వాతావరణ మార్పులు, పట్టణాల విస్తరణ..ఇవన్నీ జీవవైవిధ్యంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతున్నాయి.
ప్రస్తుతం దేశంలో దాదాపు 30 శాతం భూభాగం “ల్యాండ్ డీగ్రేడేషన” సమస్యను ఎదుర్కొంటోంది. అంటే భూమి తన సహజ సారాన్ని, జీవశక్తిని కోల్పో తోంది. అధిక రసాయన వినియోగం, అడవుల నరికివేత,గనుల తవ్వకాలు, నీటి దుర్వినియోగం వల్ల నేల బలహీనపడుతోంది.దీని ప్రభావం కేవలం వ్యవసాయంపైనే కాదు..ఆ నేలలో జీవించే సూక్ష్మ జీవుల నుంచి అడవిజీవుల వరకు అందరిపైనా పడు తోంది. ఇంకో పెద్ద ప్రమాదం “ఇన్వేసివ్ స్పీసీస” లేదా పరకాయ జీవజాతులు. ఇవి స్థానిక జీవవ్యవస్థ లోకి ప్రవేశించి,అక్కడి సహజ జీవజాతులను బలహీనపరుస్తాయి. కొన్ని విదేశీ మొక్కలు, చేపలు, పురుగులు ఇప్పుడు భారతీయ జీవవైవిధ్యానికి ముప్పు గా మారుతున్నాయి. ఇవి స్థానిక మొక్కల పెరుగుద లను అడ్డుకుంటాయి. కొన్ని ప్రాంతాల్లో నీటి వనరుల పైనా ప్రభావం చూపుతున్నాయి. శాస్త్రవేత్తలు దీన్ని “నిశ్శబ్ద జీవవైవిధ్య సంక్షోభం”గా అభివర్ణిస్తున్నారు. తీరప్రాంతాల్లో పరిస్థితి కూడా ఆందోళనకరంగానే ఉంది.తుపాన్లు, సముద్ర అలల నుంచి సహజ రక్షణ గా పనిచేసే మాంగ్రోవ్ అడవులు కొన్ని ప్రాంతాల్లో తగ్గిపోతున్నాయి.పోర్టులు, పరిశ్రమలు, రియల్ ఎస్టేట్ నిర్మాణాలవల్ల ఈ జీవవ్యవస్థలు ఒత్తిడికి గురవుతు న్నాయి.మాంగ్రోవ్స్ తగ్గితే కేవలం సముద్ర జీవజాతులే కాదు,తీరప్రాంత గ్రామాల భద్రత కూడా ప్రమా దంలో పడుతుంది.
ప్రకృతి సేవలో చట్టాలు మరియు టెక్నాలజీ
జీవవైవిధ్యాన్ని కాపాడడం కేవలం మొక్కలు నాటడం లేదా పులులను రక్షించడం మాత్రమే కాదు. దానికి బలమైన చట్టాలు,ఆధునిక టెక్నాలజీలతో పాటు స్థానిక ప్రజల భాగస్వామ్యం కూడా చాలా అవసరం. ఇక్కడే భారత ప్రభుత్వం చాలా ముఖ్యమైన మార్పులు తెచ్చింది.చట్టాలతో పాటు టెక్నాలజీ కూడా ప్రకృతిని కాపాడ డంలో బలమైన ఆయుధంగా మారింది.ఎఐ, డ్రోన్లు మరియు సాటిలైట్ సర్వైలెన్స్ అడవుల్లో అగ్ని ప్రమా దాలు ఎక్కడ మొదలయ్యాయో నిమిషాల్లో గుర్తిం చడానికి-ఆధారిత కెమెరాలు, సాటిలైట్ ఇమేజెస్ ఉపయోగిస్తున్నారు. ఉదాహరణకు, ఒడిశా, మధ్యప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్ వంటి రాష్ట్రాల్లో ఇప్పటికే ఎఐ ఆధారిత సిస్టమ్స్ పనిచేస్తున్నాయి. డ్రోన్లు అక్రమ వేటగాళ్లను, మరగు మాఫియాను, అక్రమ కట్టడాలను పట్టుకోవడంలో సూపర్ హీరోలుగా మారాయి. థర్మల్ డ్రోన్లు రాత్రి సమయంలో కూడా జంతువులను ట్రాక్ చేస్తాయి. భితార్కానిక, కునో వన్యప్రాణి అభయారణ్యాల్లో ఇలాంటి డ్రోన్లు ఇప్పటికే విజయవంతంగా ఉపయోగపడుతున్నాయి. బార్ కోడింగ్ ఒక అద్భుతమైన టెక్నాలజీ. వన్యప్రా ణుల మాంసం,ఎముకలు,చర్మం,రక్తం వంటి అవశే షాలు దొరికితే, బార్ కోడింగ్ ద్వారా కేవలం కొన్ని గంటల్లోనే ఆజంతువు ఏజాతికి చెందినదో,ఏ ప్రాం తం నుంచి వచ్చిందో తేల్చేస్తారు. ఇది అక్రమ వేట, వైల్డ్ లైఫ్ ట్రేడ్‌ను అరికట్టడంలో చాలా ప్రభావవంతం గా ఉపయోగపడుతోంది.కెమెరా ట్రాప్స్‌తో ఎఐ ద్వారా జంతువులను గుర్తించడం, మ్యాపింగ్ ద్వారా నివాసా లు మ్యాప్ చేయడం,రియల్-టైమ్ మానిటరింగ్ సిస్ట మ్స్ వంటిఇతర ఆధునిక సాంకేతికతలు జీవవై విధ్య పరిరక్షణలో చాలా ఉపయోగకరంగా ఉంటున్నాయి.అంతర్జాతీయ జీవవైవిధ్య దినోత్సవం కేవలం సదస్సు లు, సెమినార్ల కోసం కాదు. ‘గ్లోబల్‌గా ఆలోచిస్తూ ‘లోకల్‌గా పని చేయవలసిన సమయం.
మనం చేయగలిగే చిన్న చిన్న పనులు:
1.దేశీ మొక్కలే ముద్దు: మన వాతావరణానికి అల వాటుపడని విదేశీ మొక్కల కంటే, వేప, రావి, చింత వంటి మన దేశీ మొక్కలు నాటాలి.అవి ఎక్కువ ఆక్సిజన్ ఇవ్వడమే కాకుండా పక్షులకు మంచి ఆశ్ర యం ఇస్తాయి.
2.విత్తన భాండాగారాలు: గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో అంతరించిపోతున్న దేశీ విత్తనాలను సేకరించి దాచు కోవాలి. రసాయన ఎరువుల కంటే సేంద్రీయ పద్ధ తులు పాటించాలి.నీటి సంరక్షణ: వర్షపు నీటిని ఒడిసి పట్టడం ద్వారా మన చుట్టూ ఉన్న చిన్నచిన్న జీవరాశుల దాహా న్ని తీర్చవచ్చు.

ప్లాస్టిక్ మహమ్మారిని తరిమేద్దాం: సముద్రాల్లో, అడవుల్లో ప్లాస్టిక్ పేరుకుపోవడం వల్ల ఏటా లక్షలాది జీవులు ప్రాణాలు కోల్పోతున్నాయి. సింగిల్ యూజ్ ప్లాస్టిక్ ను పూర్తిగా దూరం పెట్టడం ముఖ్యం. ఈ ప్రకృతి మనకు పూర్వీకుల నుండి వచ్చిన ఆస్తి అనడం కంటే మనం మన పిల్లల దగ్గర తీసుకున్న ‘అప్పు అనడం మెరుగు. ఆ అప్పును మనం తీర్చాలంటే జీవవైవిధ్యాన్ని గౌరవించాలి. ఒక్క జీవి అంతరించి పోయినా ఆ ప్రభావం గొలుసుకట్టులా మన మీద పడుతుంది. ?
బయలాజికల్ డైవర్సిటీ (సవరణ) చట్టం, 2023
2002లో వచ్చిన బయోడైవర్సిటీ చట్టాన్ని 2023లో సవరించి,2024 నుంచి పూర్తి స్థాయిలో అమలు చేస్తున్నారు.
ప్రధాన మార్పులు: ఆయుష్ రంగానికి పెద్ద బూస్ట్: నమోదైన ఆయుష్ (ఆయుర్వేద,యోగ,యూనానీ, సిద్ధ,హోమియోపతి) వైద్యులు,హకీములు,స్థానిక వైద్య నిపుణులు వీరందరూ ముందస్తు వివరణ ఇవ్వ కుండానే స్థానిక ఔషధ మొక్కలను ఉపయోగించు కోవచ్చు. కలివిక్త సాంప్రదాయ జ్ఞానం,సాగు చేసిన ఔషధ మొక్కలు కూడా ఈ చట్టం నుంచి మినహా యింపు పొందాయి. దీంతో మన సాంప్రదాయ వైద్యం మరింత బలపడుతుంది.
బెనిఫిట్ షేరింగ్ (లాభాల్లో వాటా): ఏదైనా కంపెనీ (ముఖ్యంగా విదేశీ కంపెనీలు) మన దేశంలోని జీవవైవిధ్య వనరులను లేదా స్థానిక గిరిజనుల సాంప్ర దాయ జ్ఞానాన్ని వాడుకుని వ్యాపారం చేస్తే, వచ్చిన లాభాల్లో న్యాయమైన వాటా స్థానిక సమాజాలకు, గిరిజన తెగలకు, ఆప్రాంత అభివృద్ధికి ఇవ్వాలి. ఇది ఆర్థికంగా కాకుండా,నాన్-ఫైనాన్షియల్ బెనిఫిట్స్ (శిక్షణ,టెక్నాలజీ బదలాయింపు, సామగ్రి) కూడా ఉంటాయి. ఈ సవరణలు విదేశీ కంపెనీలు మన జీవవైవిధ్యాన్ని “బయో-పైరసీ”(దోపిడీ) చేయకుండా అడ్డుకట్ట వేస్తూనే,మన దేశీయ కంపెనీలు, పరిశోధ కులు, ఆయుష్ డాక్టర్లు సులభంగా పని చేసుకోవ డానికి దారి చూపుతాయి.

సామాజిక వ్యవస్థగా కుటుంబాల పాత్ర అత్యంత ప్రధానమైనది.మానవుల ప్రాథమిక అవసరాలను తీర్చ డంతో పాటుగా, సమస్యల్లో వ్యక్తులకు కుటుంబం అండగా ఉంటూ వారి అభివృద్ధికి చోదక శక్తిగా పని చేస్తోంది. ప్రాథమిక సామాజీకరణ ఏజెంట్గా సమాజ కట్టుబాట్లకు అనుగుణంగా మానవుడి సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవన విధానాన్ని కుటుంబాలు ప్రభావితం చేస్తాయి. కరోనా విపత్తు మానవుని మనుగడలో కుటుం బాల పాత్ర ఎంతటి కీలకమైనదో మరొక్కసారి స్పష్టంగా సమాజానికి అర్థం అయ్యేలా చేసింది.కానీ, కాలానుగుణంగా వస్తున్న మార్పుల కారణంగా కుటుంబ వ్యవస్థ క్రమంగా తన పటు త్వాన్ని కోల్పోతుంది. పాశ్చాత్య ధోరణుల ప్రభావం సమాజం మీద తీవ్రంగా పడింది.అది కుటుంబ వ్య వస్థలో మార్పులకు కూడా కారణమైంది. మొదట కేవలం నగరాలకే పరిమితమైన విచ్ఛిన్న కుటుంబాలు నేడు గ్రామీణ, గిరిజన ప్రాంతాలకు సైతం విస్తరిం చాయి. ఇందుకు జీవన విధానంలో వస్తున్న మార్పులు ప్రధాన కారణం.

ఉమ్మడి కుటుంబాల్లో ప్రేమానురాగాలు
కుటుంబ సంబంధాలు ‘మేం, మా అనే భావన నుంచి నేను,నాఅనే భావనకు’ వచ్చాయి.గతంలో ఉమ్మడి కుటుంబాలలో కనిపించినసాన్నిహిత్యం, ప్రేమాను రాగాలు, ఆప్యాయతలు, ఆత్మీయత ప్రస్తుత విచ్ఛిన్న కుటుంబాలలో కనబడటం లేదు. దీంతో కుటుంబ వ్యవస్థ క్రమంగా నిర్జీవమవుతున్నది. మానవ మను గడలో, మెరుగైన సమాజ నిర్మాణంలో కుటుంబాల పాత్రను గ్రహించిన ఐక్యరాజ్య సమితి 1993 నుంచి ప్రతి ఏటా మే15నఅంతర్జాతీయ కుటుంబాల దినోత్సవంగా జరుపుతోంది.
ఆధునిక సమాజంలో కుటుంబ సభ్యుల మధ్య దూరం క్రమంగా పెరుగుతూ వస్తున్నది. వయో వృద్ధుల ఆత్మహత్యలు, ఆస్తి తగాదాలతో ర సంబంధీ కులపైనే దాడులు చేయడం, కన్న వారు చనిపోతే కనీసం ఖననం చేయడానికి కూడా రాకపోవడం, రాష్ట్రంలో ఇటీవల వెలుగు చూసిన పాఠశాల స్థాయి పిల్లల్లో మాదక ద్రవ్యాల వినియోగం వంటి ఘటనలు చూస్తూంటే ఆధునిక సమాజంలో కుటుంబ సభ్యుల మధ్య ఎంతటి అగాధం ఏర్పడిందో స్పష్టంగా అర్థం అవుతుంది.కారల్ మార్క్స్ మానవ సంబంధాల గురిం చి ప్రస్తావిస్తూ ‘మానవ సంబంధాలు అన్నీ ఆర్థిక సంబంధాలే’ అన్నారు.
ఇవాళ ఆర్థికపరమైన అంశాలకు ఉన్న విలువ,మానవ సంబంధాలకు ఉన్నట్టు కనిపించడం లేదు.కుటుంబ సభ్యుల మధ్య సంబంధాలు అన్నీ ఆర్థికపరమైన అంశాల చుట్టూనే తిరుగుతున్నాయి. ఇవి కుటుంబాలలో అశాంతికి,కుటుంబాలు విచ్ఛిన్నం కావడానికి ప్రధాన కారణాలుగా మారుతున్నాయి.
వయోవృద్ధుల సంరక్షణ నైతిక బాధ్యత
ప్రస్తుతం సమాజం ఎదుర్కొంటున్న సమస్య లలో వయోవృద్ధుల సంక్షేమం అతి ప్రధాన సమస్యగా మారింది.ఇవాళ సమాజంలో వయోవృద్ధులు ఆనం దంగా జీవించే పరిస్థితులు కనిపించడం లేదు. వృద్ధా ప్యం సమీపిస్తున్న కొద్దీ మానవులలో మానసిక ఆందో ళనలు మొదలవుతున్నాయి. ఇందుకు కుటుంబ సభ్యు లు వయో వృద్ధులను భారంగా భావించడం ప్రధాన కారణం వయోవృద్ధుల సంరక్షణ కుటుంబ’ వ్యవస్థ నైతిక బాధ్యత, కానీ, నేడుకుటుంబాలు ఆ బాధ్యత నుంచి సులభంగా తప్పుకునే ప్రయత్నం చేస్తున్నాయి. జీవితాంతం కుటుంబ అభివృద్ధి కోసం కష్టపడి చివరి దశలో కుటుంబాలతో కలిసి సంతోషంగా ఉందా మనుకుంటున్న వృద్ధులకు ఆ అవకాశమే ఇవ్వడం లేదు. వారి కనీస అవసరాలను కూడా తీర్చకుండా, ప్రతి చిన్న విషయానికి చీదరించుకోవడంతో వృద్ధులు తీవ్రమైన మానసిక సంఘర్షణకు లోనవుతున్నారు. కొందరు వారి బాగోగులు చూసుకోలేమని వృద్ధాశ్ర మాలలో వదిలేస్తున్నారు.
ఇది వారిని మానసికంగా మరింతగా కుంగ దీస్తున్నది.ఇటువంటిపరిస్థితుల్లో కుటుంబాలకు తాము భారం అవుతున్నామని కొందరు బలవన్మరణాలకు పాల్పడుతున్నారు. అమానవీయ ప్రవర్తనతో కుటుంబ వ్యవస్థ పతనమవుతున్నది. కుటుంబ వ్యవస్థ బలంగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే మానవత్వం పరిఢవిల్లుతుంది. సమాజంలో అసాంఘిక, అమావీయ ఘటనలు తగ్గు తాయి.కాలానుగుణంగా అన్ని వ్యవస్థల్లో మార్పులు రావడం అనేది అనివార్యం. అయితే ఆమార్పు భవిష్య త్తులో ఆవ్యవస్థ బలోపేతానికి తోడ్పడేదిగా ఉండాలి తప్పితే నిర్వీర్యం చేసేదిగా ఉండకూడదు. దానిని ప్రతి ఒక్కర గ్రహించాల్సిన అవసరం ఉంది. కుటుంబం ఒక విశిష్ట సంస్థ.వివిధ పరిస్థితులు, సందర్భాఆలకు అనుగుణంగా అది వ్యక్తిగతమైందిగా లేదా ప్రజలకు సంబంధించిందిగా మారుతూ ఉంటుంది.వ్యక్తి జీవితంలో అధిక భాగం దీంతోనే గడుస్తుంది.అన్ని రకాల మానవ సమÖహాల్లో అతి ప్రధానమైన ప్రాథమిక సమÖహమే కుటుంబం. మానవ సామాజిక జీవితానికి పునాది ఈవ్యవస్థ. వివాహంలాగే కుటుంబ వ్యవస్థ విశ్వజనీన మైంది. ప్రపంచంలో కుటుంబ వ్యవస్థ లేని సమాజం లేదు. వ్యక్తి,సమాజానికి కుటుంబం ఒక ముఖ్యమైన సాంఘీక సమÖహం.ప్రపంచంలోని ప్రతి వ్యక్తి ఏదో ఒక కుటుంబంలో భాగంగా ఉంటాడు.కుటుంబం ఒక కేంద్ర బిందువు.దీన్ని చుట్టూనే మొత్తం జీవితం తిరుగుతూ ఉంటుంది.
వ్యక్తులు దినచర్యను కుటుంబ సభ్యులతో ప్రారంభిస్తారు.సమాజాల్లోని సాంస్కృతిక వైరుధ్యాల కారణంగా కుటుంబ సంబంధాలు కూడా వివిధ రూపాల్లో ఉన్నాయి.సాధారణంగా దంపతులు,వారి పిల్లలు కలసి జీవిస్తే దాన్ని కుటుంబంగా పిలుస్తుం టారు.ఆదిమ సమాజాల కుటుంబం కూడా ఇదే రకంగా ఉంటుంది.అయితే 19వశతాబ్దం తొలి రోజుల్లో ఆదిమ సమాజాల్లో కుటుంబవ్యవస్థ ఉందా అన్న చర్చ బలంగా వెలుగులోకి వచ్చింది.
ఇప్పటికైనా సగటు మానవునిఆలోచనల్లో మార్పులు వచ్చి కుటుంబ ప్రాధాన్యతను, కుటుంబాల్లో తమ బాధ్యతను గుర్తించాలి. అప్పుడే నిర్జీవమవుతున్న కుటుంబ వ్యవస్థ తిరిగి జీవం పోసుకుంటుంది. లేక పోతే భవిష్యత్లో కుటుంబ వ్యవస్థ పూర్తిగా కనుమ రుగయ్యే ప్రమాదం ఉంది. అది మానవ జాతి మనుగ డకే ప్రమాదంగా మారుతుంది.
కుటుంబ వ్యవస్థ -పరివర్తన
మానవ సమాజంలో కుటుంబం అనేది ఒక ప్రాథమిక సామాజిక సంస్థ,సమాజ నిర్మాణంలో ఒక ప్రాథమిక యÖనిట్. మానవ సంబంధాల నిర్మాణం, పరస్పర ఆధారం,ప్రాథమిక,ద్వితీయ అవసరాలు తీర్చుకోవడం, తన అవసరాలు తీర్చుకోవడంతోపాటు ఇతరుల అవసరాలు తీరుస్తూ, ప్రేమ,వాత్సల్యం, తదానుభూతి వంటి మానసిక అవసరాలు,కూడు, గుడ్డ,విద్య,సామాజీకరణ వంటి భౌతిక,భౌతికేతర అవ సరాలు పరస్పరం నిర్ధారణ అయిన,అనుమతి పొం దిన విలువలు,కట్టుబాట్ల ద్వారా తీర్చుకోవడం అనేది కుటుంబ జీవనం నుంచి లేదా కుటుంబ వ్యవస్థ నుంచి ప్రారంభమవుతుంది. కుటుంబం శాశ్వతం, విశ్వవ్యాప్తం కానీ ఆయా సంస్కృతులను బట్టి కుటుంబ నిర్మాణం,విధులు వేర్వేరుగా ఉండవచ్చు. కానీ కుటుం బం అనే ప్రాథమిక సామాజిక సంస్థ సమాజంలో వచ్చిన మార్పులను బట్టి మార్పులకు లోనవుతుంది. ప్రస్తుతకాలంలో ఈ మార్పులు అనివార్యమయ్యాయి. అయితే కుటుంబ నిర్మాణంలో, ప్రకార్యాల్లో వస్తున్న మార్పులు ఎలా ఉన్నాయి, వాటి రుణాత్మక, ధనాత్మక పర్యవసానాలు ఎలా ఉన్నాయి, ఆయా మార్పులకు దారితీసిన కారణాలు వంటి అనేక అంశాలపై అభ్య ర్థులు అవగాహన పెంచుకోవాలి.
ఆర్ధిక ప్రకార్యం : కుటుంబానికి సుఖాన్ని ఇచ్చేవి ఆస్తిపాస్తులు.పూర్వకాలంలో కుటుంబం తనకు కావాల్సిన వివిధ వస్తువులు ఉత్పత్తి చేసి వినియో గించుకునేది.భారతీయ సమిష్టి కుటుంబంలో వ్యక్తులంతా కలిసి పనిచేసి పరస్పర సహకారంతో ఆనందాన్ని పంచుకునేవారు.
ధార్మిక ప్రకార్యం : సభ్యులకు మత సంబంధమైన శిక్షణ కుటుంబం ఇస్తుంది.పెద్దల నుంచి పిల్లలు సద్గుణాలు నేర్చుకోవడానికి,మత సంబంధమైన శిక్షణ అవసరం.దైవారాధన,యజ్ఞయాగాదులు,మత ఉపదేశాలు మొదలైనవి పూర్వం ఎక్కువగా ఉడేవి.నేడు లౌకిక రాజ్యం కావడంతో వ్యక్తుల్లో మత భావాల గాఢత తగ్గింది.నాడు కుటుంబాల్లో ప్రార్ధనా సమావేశాలు నిత్యం సంప్రదాయంగా జరిగేవి.ప్రస్తు తం అవి చాలా వరకు తగ్గిపోయాయి.
విద్యా ప్రకార్యం : ఒకప్పుడు పిల్లలకు విద్యాబోధన కుటుంబాల్లోనే అధికంగా జరిగేది.పిల్లలకు వ్యక్తిగత శిక్షణ ఇచ్చే అవకాశం ఎక్కువగా తల్లికే ఉండేది.కానీ నేడు విద్యాసంస్థలను ప్రభుత్వం,ఇతర సంస్థలు ఏర్పాటు చేయడంతో ఈ బాధ్యత కుటుంబానికి చాలా వరకు తగ్గిపోయింది.నాటి వృత్తుల కులం మీద ఆధారపడటంతో వృత్తి శిక్షణ కుటుంబ సభ్యులకు అవసరమైయ్యేది.ఇప్పుడు ఆబాధ్యతను అనేక సాం స్కృతిక,వైజ్ఞానిక,విద్యా సంస్థలు నిర్వహిస్తున్నాయి.
ఆరోగ్య ప్రకార్యం :పూర్వం ఆరోగ్య,వైద్య సంబంధమైన విధులను కుటుంబం నిర్వహించేది.సభ్యుల అనా రోగ్యం,ఇతర అస్వస్థతలను నివారించే బాధ్యత కుటుంబంపై ఉండేది.కానీ నేడు ఆస్పత్రులు,ఆరోగ్య సదుపాయాలు అధికం కావడంతో ఆ విధులను ఆయా సంస్థలు నిర్వహిస్తున్నాయి.అప్పట్లో సభ్యులకు వినోదావకాశాలను కుటుంబమే కల్పించేది.నేడు ఆవిధులను చలన చిత్రాలు,క్లబ్బులు,క్రీడా సంఘాలు మొదలైనవి నిర్వహిస్తున్నాయి.
నిర్వహణ:ప్రతి కుటుంబం కొంత ఆర్ధిక ఉపాధితో ఉంటుంది.కుటుంబంలో సభ్యులను పోషించడానికి భార్యభర్తలు కృషి చేస్తూ,వీలైన సౌకర్యాలు కల్పించి తమ సంతానాన్ని పెంచి పెద్ద చేస్తారు.
సంక్రమణ : తల్లిదండ్రుల అనంతరం వారి ఆర్ధిక, సామాజిక ీVAదా పిల్లలకు సంక్రమిస్తుంది. వారు తమ కుటుంబ స్థాయికి అనుగుణంగా సమాజంలో స్థానం పొందుతారు.
కుటుంబ వ్యవస్థ ప్రధాన లక్షణాలు
మానవజాతి క్రమాభివృద్ధిలో అన్ని దశల్లోనూ కుటుం బం ఉంటుంది.ప్రతి వ్యక్తి ఏదో ఒక కుటుంబానికి చెంది ఉంటాడు.పక్షలు,జంతువుల సమాజాల్లో కూడా కుటుంబాలు ఉన్నాయనేందుకు ఆధారాలున్నాయి. కుటుంబ సంస్తలో ప్రధాన లక్షణం స్త్రీ,పురుష సాంగత్యం. జీవిత భాగస్వాములైన భార్యబకర్తలిద్దరూ అనుబంధంతో జీవితకాలమంతా కలసి ఉండవచ్చు. లేదా కారణాంతరాల వల్ల పరిమిత కాలం వరకే దంపతులుగా ఉండవచ్చు.ప్రతి కుటుం బానికి గుర్తు పట్టడానికి వీలుగా దానికి ఒక పేరు ఉంటుంది.కలిగే సంతానానికి పేర్లు పెట్టడం కూడా ఒక పద్దతిని అనుసరించి జరుగుతుంది.పిల్లలకు పేర్లు పెట్టడంలో తల్లిదండ్రులు,మత,రాజకీయ నమ్మకాల ప్రభావం ఎక్కువగా ఉంటుంది.వంశపారంపర్యాన్ని గణనలోకి తీసుకునే విషయంలో కూడా తేడాలు న్నాయి. కొన్నిచోట్ల మాతృవంశీయ విధానం ఉంటే, మరికొన్ని చోట్ల పితృవంశీయ విధానం ఉంటుంది.భౌతిక అవసరాలు తీర్చుకోవడానికి కుటుంబానికి ఆర్ధిక వన రులంటాయి.భూవసతి, వ్యాపారం/ఉద్యోగం ఉం టాయి.ఆర్ధిక స్థితిగతుల్లో కుటుంబాల మధ్య తేడాలు ఉంటాయి. ప్రతి కుటుం బానికి విశ్రాంతి తీసుకోవ డానికి,నిత్యకృత్యాలు తీర్చుకోవడానికి, పిల్లలు,పెద్దలు నివసించడానికి ఒక నివాసం అవసరం.మానవుడి భౌతికావసరాలు, సుఖాలు,కోరికలు లాంటివాటిపై కుటుంబం ఆధార పడి ఉంటుంది.స్త్రీ పురుషుల సంగమం,సంతానాన్ని పొందడం,ప్రేమతో పెంచడం, భార్యభర్తలు ప్రేమతో గడపడం,ఆర్ధిక,సామాజిక పరంగా రక్షణ కల్పించు కోవడం మొదలైనవన్నీ కుటుంబ వ్యవస్థలో ప్రధానం.వ్యక్తులను,వారి ప్రవర్తన లను కుటుంబం ప్రభావితం చేస్తుంది.నాగరిక సమాజసంస్థలన్నీంట్లో కుటుంబ పరిమాణంలో చిన్నది.కుటుంబం తన సభ్యులను వివిధదశల్లో నియంత్రిస్తుంది.ప్రవర్తన నేర్పుతుంది.పిల్లలను నియం త్రించడమే కాకుండా తల్లిదండ్రులను కూడా హద్దులో ఉంచుతుంది.తమ బాధ్యతలను సక్రమంగా నిర్వర్తించే విధంగా చేస్తుంది.– (వి.శంకరరావు)