Month: October 2026

ప్రస్తుత డిజిటల్ యుగంలో నగదు రహిత లావాదేవీలువేగంగా పెరిగిపోయాయి.షాపింగ్ మాల్స్,కిరాణా షాపులు,ఆన్‌లైన్ కొనుగోళ్ల నుంచి చివరికి టీషాపుల వరకు అందరూ యూపీఐ,క్రెడిట్ కార్డులు, డెబిట్ కార్డులు లేదా స్వైపింగ్ మెషీన్ల ద్వారా చెల్లింపులు చేస్తున్నారు.ఈడిజిటల్ చెల్లింపుల ప్రక్రియ వెనుక మర్చంట్ డిస్కౌంట్ రేట్(ఎం డీఆర్) అనే కీలకమైన రుసుము ముడిపడి ఉంది.వ్యాపారులు,బ్యాంకులు,పేమెంట్ గేట్వేల మధ్య జరిగే ఆర్థికచక్రంలో మర్చంట్ డిస్కౌంట్ రేట్కీ లక పాత్ర పోషిస్తుంది.యూపీఐ లావాదేవీలపైఛార్జీలు లేదా మర్చంట్ డిస్కౌంట్ రేట్ ఛార్జీలు విధించేందుకు కేంద్రం సిద్ధమవుతున్నతరుణంలో వినియోగదారుల్లోఆందోళన నెలకొంది.రూ.2000దాటి పేమెం ట్లు చేస్తే ఛార్జీలు పడతాయనే భయాందోళన వినియోగదారుల్లో నెలకొంది.రూ.2,000కు మించిన యూపీఐ లావాదేవీలపై అక్టోబర్ 15 నుంచి 0.4శాతం మర్చంట్ డిస్కౌంట్ రేట్ వసూలు చేయనున్న నేపథ్యంలోఈఎండీఆర్ గురించి పూర్తి వివరాలు తెలుసుకుందాం..-(ప్రదీప్ కుమార్)

ఎండీఆర్ ఎలా పనిచేస్తుంది? ఓ విని యోగదారుడు దుకాణంలో వస్తువును కొను గోలు చేసికార్డు లేదా డిజిటల్ విధానంలో డబ్బులు చెల్లించినప్పుడు ఆపేమెంట్ సురక్షి తంగా జరిగేందుకు బ్యాంకులు, నెట్వర్క్ ప్రొవై డర్లు, పేమెంట్ గేట్‌వేలు కలిసి పనిచేస్తాయి. ఆ సేవలను అందించినందుకుగాను ఆయా సంస్థలు వ్యాపారి నుంచి కొంత శాతాన్ని రుసు ముగా వసూలు చేస్తాయి. ఆమొత్తాన్నే మర్చం ట్ డిస్కౌంట్ రేట్(ఎండీఆర్) అంటారు. ఉదా హరణకు ఒక్కశాతం ఎండీఆర్ అంటే.. కస్ట మర్ చెల్లించినరూ.1000లో రూ.10బ్యాంకు లకు రుసుముగా వెళ్లి..వ్యాపారి ఖాతాలో రూ.990మాత్రమే జమ అవుతాయి. ఆ 10 రూపాయలు వ్యాపారి మాత్రమే భరించాల్సి ఉంటుంది. దాంతో వినియోగదారుడికి ఎలాం టి నష్టం జరగదు.

అయితే పెద్ద వ్యాపార సంస్థలు ఎండీఆర్ ఛార్జీ లను సులువుగా భరించగలిగే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ..తక్కువ లాభం మార్జిన్లతో పనిచేసే చిరువ్యాపారులకు ఈరుసుములు కాస్త భారం గా మారే అవకాశం ఉంది.అయితే సురక్షిత మైన పేమెంట్ల నిర్వహణ,సైబర్ భద్రత పెంచడం,డిజిటల్ నెట్‌వర్క్‌ను నిర్వహిం చేందుకు బ్యాంకులకు ఈఎండీఆర్ ఆదా యం అత్యవసరమని ఉన్నతాధికారులు పేర్కొంటున్నారు. సమర్థవంతమైన ఎండీఆర్ విధానం ద్వారా డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థ బలో పేతం కావడమే కాకుండా నగదు రహిత సమాజం దిశగా అడుగులు పడతాయని అభిప్రాయపడుతున్నారు.
ఎంత ఛార్జీలు?..
ఇద్దరు వ్యక్తుల మధ్య జరిగే పర్సన్ టు పర్సన్ నగదు బదిలీలకు ఎలాంటి ఎండీఆర్ ఉండదు.కొత్త ఎండీఆర్ విధానం ప్రకారం రూ.2,000కు మించిన పర్సన్-టు-మర్చం ట్ లావాదేవీలపై 0.4శాతం ఎండీఆర్ విధి స్తారు.రూ.2 వేలలోపు జరిగే యూపీఐ లావా దేవీలపై ఎలాంటి ఎండీఆర్ ఛార్జీలు వర్తిం చవు. ఒక్కో లావాదేవీకి గరిష్టంగా రూ.300 మాత్రమే ఎండీఆర్ వర్తిస్తుంది.అంటే రూ. 75వేలు పైబడిన లావాదేవీలన్నింటికీ రూ.300మాత్రమే కట్ అవుతుంది.ఈ ఎండీఆర్ ఛార్జీలను వ్యాపారులే భరించాలి. నెలకూ రూ.లక్షవరకు యూపీఐ క్యూఆర్ కోడ్ ద్వారా ఆదాయం పొందే చిన్న వ్యాపారులకు ఎండీఆర్ నుంచి మినహాయింపు ఉంది. టెలి కాం,రైల్వేలు,పెట్రోల్,ఇన్సూరెన్స్,పబ్లిక్ యుటి లిటీ బిల్లులకు శాతంతో సంబంధం లేకుండా కేవలం రూ.5ఫ్లాట్ ఛార్జ్ మాత్రమే ఉంటుంది.
కస్టమర్ల నెత్తిన పెడతారు..
ఈఎండీఆర్ వినియోగదారుల నెత్తిన పడే ప్రమాదంపై తీవ్రఆందోళన నెలకొంది. విని యోగదారులతో పాటు వ్యాపార వర్గాల్లో కూడా ఆందోళన వ్యక్తం అవుతోంది.అదనపు ఖర్చును కస్టమర్ల నుంచే వసూలు చేస్తామని కొందరు వ్యాపారు చెబుతుండగా..మరికొందరు యూపీఐ పేమెంట్లకు బదులుగా మళ్లీ నగదు చెల్లింపులను ప్రోత్సహించే అవకాశం ఉందని పేర్కొంటున్నారు.ఈక్రమంలో వస్తువులు, సేవ ల ధరలుకూడా పెరిగే అవకాశముందని భయాందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. దీంతో పాటు యూపీఐ చెల్పింపుల వ్యవస్థపై కూడా భారీ దెబ్బ పడే అవకాశం ఉందని ఆందోళ నలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.అయితే చాలా మంది చిన్న వ్యాపారులకు, యూపీఐ వినియోగ దారులకు అసలు ఎండీఆర్(మర్చంట్ డిస్కౌం ట్ రేట్) అంటే అసలు అవగాహనే లేదు. ఈ తరుణంలో వారికి దీనిపై అవగాహన కల్పిం చాల్సి ఉంది.
అవగాహన కల్పిస్తారా?
ఈకొత్త మర్చంట్ డిస్కౌంట్ రేట్ విధానం గురించి చాలామంది వ్యాపారులకు కనీసం అవగాహన లేదు. ఏ లావాదేవీలకు వర్తిస్తుంది, వేటికి వర్తించదు అనేఅంశాలపై వ్యాపారు లతోపాటు వినియోగదారులకు కేంద్ర ప్రభు త్వం పేమెంట్ అగ్రిగేటర్లతో కలిసి అవగా హన కార్యక్రమాలు నిర్వహించాలి.వ్యాపారులకు కొత్త ఛార్జీల విధానాన్ని క్షుణ్ణంగా వివరించి అనవసర గందరగోళం లేకుండా చూడాలి. అవగాహన కార్యక్రమాల గురించి ఇదివరకే కేంద్రప్రభుత్వం ప్రకటించిన సంగతి తెలిసిందే.
7 ఉచిత లావాదేవీలకు ఛార్జీ చెల్లించాల్సిన అవసరం లేదు..
పర్సన్ టు పర్సన్: ఒకరి బ్యాంకు ఖాతా నుంచి మరొకరి బ్యాంక్ ఖాతాకు నేరుగా డబ్బులు పంపే పర్సన్ టు పర్సన్ లావాదేవీలకు జీరో ఎండీఆర్ వర్తిస్తుంది. ఎలాంటి లిమిట్ లేదు. ఇతరుల నుంచి మీ బ్యాంకు ఖాతాకు నగదు బదిలీ చేసిన ఎలాంటి ఛార్జీలు వర్తించవు. చిరు వ్యాపారులకు చేసే పేమెంట్స్: క్యూఆర్ కోడ్ స్కాన్ చేసిన కిరాణా దుకాణం,స్థానిక వ్యాపారులకు చేసే పేమెంట్లపై నెలకు రూ.లక్ష వరకు ఎలాంటి ఛార్జీలు పడవు.ఎండీఆర్ కేవ లం వ్యాపారులే చెల్లిస్తారని గుర్తుంచు కోవాలి. రూ.2000వేలలోపు వాలెట్ చెల్లింపు: పేటీఎం, ఫోన్ పే లేదా ఇతర ప్రీపెయిడ్ వాలెట్ల నుంచి రూ.2 వేల లోపు జరిపే వాలెట్ చెల్లింపులపై ఎండీఆర్ ఛార్జీలు వర్తించవు. ప్రభుత్వ సేవలకు లావాదేవీలు:ప్రభుత్వ ట్యాక్సులు,చలానాలు, సేవలకు యూపీఐద్వారా చేసే చెల్లింపులు ఆన్ లైన్ ఈ-కామర్స్ ఆర్డర్లు: అమెజాన్, ఫ్లిప్‌కార్ట్ వంటి సైట్లలో చేసే యూపీఐ లావా దేవీలకు ఎలాంటి ఎండీఆర్ ఛార్జీలు పడవు. యూపీఐ ఆటోపే: బిజినెస్ బిల్లులు,ఓటీటీ సబ్ స్క్రిప్షన్లు,సిప్‌ల కోసం షెడ్యూల్ చేసుకునే ఆటో పేలపై ఎలాంటి ఛార్జీలు పడవు.
రూ.2 వేల లోపు పర్సన్ టూ మర్చంట్: బడా వ్యాపారులకు చేసే పర్సన్ టూ మర్చంట్ యూపీఐ లావాదేవీలు రూ.2వేలలోపు ఉచి తం.ఆపైన చేసే లావాదేవీలపై మర్చంట్ డిస్కౌంట్ రేట్ ఛార్జీలను వ్యాపారులే చెల్లిం చాల్సి ఉంటుంది.
కేంద్రం నిఘా
కేంద్రం త్వరలో వసూలు చేసే ఎండీఆర్ విని యోగదారుల నెత్తిన పడే ప్రమాదం ఉందనే ఆందోళన నెలకొన్న తరుణంలో..వ్యాపారి లావాదేవీలను నిత్యం పర్యవేక్షించాలని కేంద్ర ప్రభుత్వం నిర్ణయం తీసుకుంది.వ్యాపారులు మర్చంట్ డిస్కౌంట్ రేట్ ఛార్జీలను వినియో గదారుల ఖాతానుంచి వ్యాపారి వసూలు చేయ కుండా కేంద్రం భారీ చర్యలను చేపడుతోంది. అక్టోబర్ 15నుంచి అమలు కానున్న విధా నంపై కేంద్ర ప్రభుత్వం నిఘాను ఏ మేరకు పెట్టనుందో వేచి చూడాల్సిందే.
యూపీఐ ఉచితంగా ఉండాలి.. ఛార్జీలు విధిస్తే డిజిటల్ ఇండియాకి అర్థం లేదు..
దేశంలో యూనిఫైడ్ పేమెంట్స్ ఇంటర్‌ఫేస్ (UPI)ద్వారా జరిగే లావాదేవీలపై ఎలాంటి రుసుములు విధించకూడదని..మరికొన్నేళ్ల పాటు సున్నా ఫీజు విధానాన్ని కొనసాగిం చాలని నీతి ఆయోగ్ మాజీ వైస్-ఛైర్మన్ రాజీవ్ కుమార్ ప్రభుత్వానికి సూచించారు.దేశంలో కరెన్సీ-జీడీపీ నిష్పత్తి స్పష్టంగా తగ్గుముఖం పట్టే ధోరణి కనిపిచే వరకు యథాతథ స్థితిని కొనసాగించి..ఆతర్వాతే ఫీజుల అంశంపై సమీక్ష జరపాలని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు. పీటీఐ వార్తా సంస్థతో మాట్లాడిన ఆయన.. ఏ రకమైన లావాదేవీల విలువ పైనైనా వ్యాపారుల నుండి రుసుము వసూలు చేయడాన్ని తాను సమర్థించడం లేదని..యూపీఐని విస్తృత సాను కూల ప్రయోజనాలు కలిగించే ఒక ‘ప్రజా ప్రయోజన’ (Pubశ్రీఱc Gశీశీd) సేవగా ప్రభుత్వం పరిగణించాలని స్పష్టం చేశారు.
యూపీఐ డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాల నిర్వ హణకు ప్రభుత్వ ఖజానాపై దాదాపు రూ. 20, 000 కోట్ల భారం పడుతున్నప్పటికీ, డిజిటల్ లావాదేవీల వల్ల దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు చేకూరే మొత్తం ప్రయోజనాలు ఆ ఖర్చు కంటే చాలా ఎక్కువ అని రాజీవ్ కుమార్ వివరించారు. ప్రస్తుతం యూపీఐలో 96 శాతం లావాదేవీలు రూ.2,000 కంటే తక్కువ విలువ కలిగినవే అయినప్పటికీ,మొత్తం లావాదేవీల విలువ పరంగా చూస్తే 66శాతం లావాదేవీలు 2,000 కంటే ఎక్కువగా ఉంటున్నాయని తెలిపారు. ఇలాంటి తరుణంలో వ్యాపారులపై స్వల్ప రుసుము విధించినా, వ్యాపారులు తిరిగి నగదు లావాదేవీల (్పుasష్ట్ర Tతీaఅsactఱశీఅs) వైపు మళ్లే ప్రమాదం ఉందనే ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. డిజిటల్ చెల్లింపుల వ్యవస్థ మరింత పటిష్టం కావడానికి ఉచిత సేవలను కొనసాగించడమే శ్రేయస్కరమని పేర్కొన్నారు.
మరోవైపు ఆరేళ్ల పాటు ఉచిత సేవలు అందిం చిన తర్వాత..అక్టోబర్ 15 నుండి రూ. 2,000 పైబడిన వ్యక్తి-నుండి-వ్యాపారి (P2వీ) లావా దేవీలపై 0.4శాతం మర్చంట్ డిస్కౌంట్ రేటు (వీణ=) వసూలు చేయనున్నట్లు ప్రభుత్వం గతంలో ప్రకటించింది.అయితే రోజువారీ వ్యక్తి గత చెల్లింపులు, చిన్న లావాదేవీలకు ఈ రుసు ముల నుండి మినహాయింపు ఉంటుంది. అలాగే,రూ.75,000 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ విలువైన చెల్లింపులకు గరిష్ట వీణ= పరిమితిని రూ.300గా నిర్ణయించారు. రైల్వేలు, టెలికాం, ఇన్సూరెన్స్,ఇంధనం మరియు వ్యవసాయ రంగాల వంటి తక్కువ లాభదాయక రంగా లలో రూ.2,000 పైబడిన ప్రతి లావాదేవీకి రూ.5 స్థిరమైన వీణ= మాత్రమే వర్తిస్తుంది. ఇవి మొత్తం P2వీ లావాదేవీల విలువలో 17 శాతం,పరిమాణంలో 46శాతం వాటాను కలిగి ఉన్నాయి.ఈ రుసుముల విధింపుపై రాజకీ యంగా తీవ్ర దుమారం రేగగా.. కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ స్పష్టతనిచ్చింది.మర్చంట్ డిస్కౌంట్ రేటు (వీణ=) అనేది కేవలం వ్యాపా రుల చెల్లింపుల వ్యవస్థకు సంబంధించి విధిం చే రుసుము మాత్రమేనని, సాధారణ వినియో గదారుల (Usవతీs)పై ఎలాంటి రకమైన భారం పడదని తేల్చి చెప్పింది.ప్రజలు ఎటువంటి నెలవారీ పరిమితులు లేదా టైర్ ఆధారిత పరి మితులు లేకుండా అపరిమిత ఉచిత యూపీఐ సేవలను ఎప్పటిలాగే పొందుతారని మంత్రిత్వ శాఖ తన ప్రకటనలో వివరించింది.
యూపీఐ ఎంత పెద్ద వ్యవస్థగా మారింది?
యూపీఐ విస్తృతి ఇప్పుడు భారత డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థకు కీలకమైన స్థాయికి చేరింది. చీP్పుI గణాంకాల ప్రకారం 2026 ఆగస్టులో యూపీఐద్వారా 24,508.96 మిలియన్ అంటే సుమారు 24.51బిలియన్ లావాదే వీలు జరిగాయి.వాటి మొత్తం విలువ రూ.29, 82,355.95కోట్లు. అదే నెలలో యూపీఐతో అనుసంధానమైన బ్యాంకుల సంఖ్య 752గా ఉంది.అంటే రోజువారీ జీవితంలో యూపీఐ ఎంతగా కలిసిపోయిందో ఈగణాంకాలే చెబు తున్నాయి.ఇలాంటి విస్తృతవ్యవస్థలో ధర విధా నంలో చిన్న మార్పు కూడా వ్యాపారులు, బ్యాం కులు,పేమెంట్ యాప్‌లు,చివరికి వినియో గదారులపై ప్రభావంచూపే అవకాశం ఉంది.
కార్పొరేట్ ఆధిపత్యంపై చర్చ
యూపీఐ మార్కెట్‌లో పెద్ద పేమెంట్ యాప్ లకు గణనీయమైన వాటా ఉంది.అధిక విలు వైన లావాదేవీలపై వీణ=ద్వారా ఆదాయం ఏర్పడటం వల్ల పెద్ద పేమెంట్ ప్లాట్ ఫారమ్ లకు కూడా కొత్త ఆదాయ ప్రవాహం ఏర్పడే అవకాశం ఉందని మార్కెట్ విశ్లేషణలు సూచి స్తున్నాయి. అదే సమయంలో చిన్న పేమెంట్ సంస్థలు,బ్యాంకులు,వ్యాపారులకు దీని ప్రభా వం ఎలా ఉంటుందన్నది అమలు తర్వాతే స్పష్టమవుతుంది.ఇది కేవలం “చార్జీ వస్తుందా లేదా?”అనే ప్రశ్న కాదు.లిలియూపీఐ అభివృద్ధి ఖర్చును ఎవరు భరించాలి? ఆదాయం ఎవరికి వెళ్లాలి? చిన్న వ్యాపారులు, వినియోగదారుల ప్రయోజనాలు ఎలా రక్షించాలి? అన్నది అస లు చర్చ.
ముందున్న అసలు ప్రశ్న
అక్టోబర్ 15 నుంచి అమల్లోకి వచ్చే వీణ=తో యూపీఐ పూర్తిగా“పెయిడ్ సిస్టమ”గా మారడం లేదు. P2P చెల్లింపులు,రూ.2,000వరకు అర్హతగల మర్చంట్ చెల్లింపులు,అర్హతగల చిన్న వ్యాపారులకు మినహాయింపులు కొనసా గుతు న్నాయి.అయినప్పటికీ ఇప్పటివరకు ఉచితంగా ఉన్న అధిక విలువైన మర్చంట్ చెల్లింపులకు ధర నిర్ణయించడం ఒక కొత్త దశకు నాంది.ఈ మార్పు వల్ల వ్యవస్థకు అవసరమైన నిర్వహణ ఆదాయం లభిస్తుందా?చిన్నవ్యాపారులపై భా రం ఎంతవరకు ఉంటుంది?వినియోగదారు లకు పరోక్షంగా ఖర్చు బదిలీ అవుతుందా? డిజిటల్ చెల్లింపుల వినియోగంపై ప్రభావం ఎంత?పెద్ద పేమెంట్ సంస్థల మార్కెట్ వాటా లు మరింత పెరుగుతాయా?ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు కాలమే చెప్పాలి.యూపీఐని ప్రజల సౌకర్యంగా,సమగ్ర డిజిటల్ మౌలిక వేదికగాకొనసాగించాలంటే ఆదాయం,నిర్వ హణవ్యయం,చిన్నsవ్యాపారాల రక్షణ,విని యోగదారుల ప్రయోజనం,పోటీ ఈఐదు అం శాల మధ్య సమతుల్యతే కీలకం.