జీవ వైవిద్యానికి జంతువులే జీవనాడి

జంతువులంటే ఇష్టం లేని వారు అరుదు. ఇంట్లో పెంచుకునే సాధు జంతువుల నుంచి అడవుల్లో సంచరించే వన్య ప్రాణుల వరకు ప్రతి జీవికీ ప్రకృతిలో ఒక ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంది. మనిషి జీవనంతోనూ జంతు జాలం విడదీ యరాని సంబంధాన్ని కలిగి ఉంది. అయితే అభివృద్ధి పేరుతో అడవులను నరికివేయడం, సహజ ఆవాసాలను ఆక్రమించడం, నీటి వనరులను కలుషితం చేయడం,వేట,అక్రమ రవాణా వంటి చర్యల కారణంగా ఎన్నో జంతు జాతులు ప్రమాదంలో పడుతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో జంతువుల పట్ల మనిషి బాధ్యత, వాటి హక్కులు, సంక్షేమం, సహజ ఆవాసాల పరిరక్షణపై అవగా హన కల్పించేందుకు ప్రతి ఏడాది అక్టోబర్ 4న ప్రపంచ జంతు దినోత్స వాన్ని నిర్వహిస్తున్నారు.
ఎందుకు అక్టోబర్ 4?
అక్టోబర్ 4వతేదీ క్రైస్తవ సంప్రదా యంలో జంతువులు,ప్రకృతిపై ప్రేమకు ప్రతీక గా భావించే సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ ఆఫ్ అస్సిసి పండుగ దినం.ఆయన జీవులన్నింటిపట్ల కరు ణ,ప్రకృతిపట్ల గౌరవాన్ని ప్రబోధించిన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందారు.ఈనేపథ్యంలో జంతు సంక్షేమానికి సంబంధించిన కార్యక్రమాలకు ఆరోజునుప్రత్యేకదినంగా ఎంచుకున్నారు. అయితే ప్రపంచ జంతు దినోత్సవ చరిత్రను పరిశీలిస్తే దీని ఆరంభం అంతకంటే ముందే కనిపిస్తుంది.జర్మనీకి చెందిన రచయిత, జంతు సంక్షేమ కార్యకర్త హెన్రిక్ జిమ్మర్‌మాన్ 1925 లో బెర్లిన్‌లో జంతువుల కోసం ప్రత్యేక దినోత్స వాన్ని నిర్వహించేందుకు కృషి చేశారు. ప్రారం భంలో మార్చి24నకార్యక్రమం నిర్వహించగా, అనంతరం అక్టోబర్ 4నఈ దినోత్సవాన్ని నిర్వ హించే సంప్రదాయం విస్తరించింది. 19 31 లో ఇటలీలోని ఫ్లోరెన్స్‌లో జరిగిన జంతు పరిరక్షణకు సంబంధించిన అంతర్జాతీయ సమావేశంలో అక్టోబర్ 4ను ప్రపంచ జంతు దినోత్సవంగా పాటించే ఆలోచనకు మరింత ప్రాధాన్యం లభించింది. కాలక్రమేణా ఈ రోజు ప్రపంచంలోని అనేక దేశాలకు విస్తరించింది.
జంతువులపై హక్కు ఎవరిది?
మనిషికి చట్టపరమైన హక్కులు ఉన్నట్లే జంతు వుల సంక్షేమానికి కూడా చట్టపరమైన రక్షణ ఉంది. జంతువులను హింసించకూడదు, అక్ర మంగా వేటాడకూడదు, వాటి సహజ జీవనాన్ని ధ్వంసం చేయకూడదు.వన్యప్రాణులను సంర క్షించేందుకు అనేక చట్టాలు,రక్షిత ప్రాంతాలు, అభయారణ్యాలు,జాతీయ పార్కులు ఏర్పాటు చేశారు.అయినా జంతువులపై హింసకు సం బంధించిన ఘటనలు తరచూ వెలుగు చూస్తూ నే ఉన్నాయి. మరోవైపు అడవి జంతువులు జనావాసాల్లోకి వచ్చినప్పుడు మనుషులు భయంతో వాటిపై దాడి చేసే పరిస్థితులు కూడా కనిపిస్తున్నాయి.అయితే ఇక్కడ ఒకప్రశ్న తప్పని సరిగా తలెత్తు తుంది.జంతువు మనిషి ఆవా సంలోకి వచ్చిందా?లేక మనిషేజంతువు ఆవా సంలోకి వెళ్లాడా?ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం కోసం మన అభివృద్ధి విధానాలను పరిశీలిం చాల్సిన అవసరం ఉంది.
ఆవాసాలను కోల్పోతున్న వన్యప్రాణులు
అడవుల నరికివేత, గనుల తవ్వకాలు, రహదా రులు, పరిశ్రమలు, పట్టణ విస్తరణ, వ్యవసా య భూముల పెరుగుదల వంటి అనేక కారణా లతో వన్యప్రాణుల సహజ ఆవాసాలు క్రమం గా తగ్గుతున్నాయి.అడవుల్లో ఆహారం,నీరు అందుబాటులో లేకపోవడం కూడా జంతువు లను మానవ నివాస ప్రాంతాల వైపు నడిపి స్తోంది.ఏనుగులు గ్రామాల్లోకి రావడం,చిరు తలు పట్టణశివార్లలో కనిపించడం,అడవి పందులు పంట పొలాల్లోకి రావడం వంటి ఘటనలను కేవలం ‘జంతువుల దాడులు’గా చూడటం సమస్యకు పూర్తి పరిష్కారం కాదు. వాటి వెనుక ఉన్న ఆవాసాల నష్టం, అడవుల విభజన,నీటి వనరుల తగ్గుదల,ఆహార కొరత వంటి కారణాలను కూడా పరిశీలించాలి.
జంతువుల రక్షణ అంటే ప్రకృతి రక్షణే
ప్రకృతిలో ప్రతి జీవికి ఒక పాత్ర ఉంది. పర్యా వరణ వ్యవస్థలో జంతువులు కీలకమైన భాగం. కొన్ని జంతువులు విత్తనాల వ్యాప్తికి తోడ్పడితే, మరికొన్ని ఆహార గొలుసులో సమతుల్యతను కాపాడతాయి.ఒకజాతి అంతరించిపోవడం చివరికి మొత్తం పర్యావరణ వ్యవస్థపై ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది.ఇప్పటికే ప్రపంచ వ్యాప్తంగా అనేక జంతు జాతులు అంతరించి పోయాయి.మరెన్నోజాతులు అంతరించే ప్రమా దంలో ఉన్నాయి. ఈ పరిస్థితిలో జంతువులను కాపాడటం అంటే కేవలం జంతు ప్రేమికుల బాధ్యత కాదు.మనిషి భవిష్యత్తును కాపాడు కోవాల్సిన బాధ్యత కూడా.
ప్రేమతో పాటు బాధ్యత కూడా
ప్రపంచ జంతు దినోత్సవం సందర్భంగా జంతువులను ప్రేమించాలని చెప్పడం మాత్ర మే సరిపోదు. వాటి సహజ ఆవాసాలను కాపా డటం,నీటి వనరులను సంరక్షించడం, అక్రమ వేటను అరికట్టడం, జంతువులపై క్రూరత్వాన్ని నిరోధించడం,గాయపడిన జంతువులకు చికిత్స అందించడం,పిల్లల్లో చిన్ననాటి నుంచే జీవులపట్ల కరుణను పెంపొందించడం అవస రం. పట్టణాల్లో వీధి కుక్కలు,పిల్లులు, పక్షులు వంటి జీవులపట్ల కూడా మానవత్వంతో వ్యవ హరించాలి.అదే సమయంలో మానవ భద్రత ను కూడా దృష్టిలో ఉంచుకుని శాస్త్రీయ పద్ధతు ల్లో సమస్యలకు పరిష్కారాలు కనుగొనాలి.
ప్రకృతి మనది మాత్రమే కాదు
భూమి మనుషులకోసం మాత్రమే కాదు. మన తోపాటు అనేక కోట్ల జీవజాతులు ఈ భూమిపై జీవిస్తున్నాయి.మనిషి తన అవసరాల కోసం ప్రకృతిని వినియోగించు కోవచ్చు.కానీ దాని పరిమితులను దాటితేదాని ప్రభావం చివరికి మనిషిపైనే పడుతుంది.జంతువుల ఆవాసా లను కాపాడటం,అడవులను రక్షించడం,నీటి వనరులను సంరక్షించడం, జీవ వైవిధ్యాన్ని పరి రక్షించడం.ఇవన్నీ కలిపే ప్రపంచ జంతు దినోత్సవం అసలు సందేశం.అక్టోబర్ 4న ఒక్క రోజు జంతువులను గుర్తుచేసుకోవడం కాదు. ఏడాది పొడవునా ప్రతి జీవి మనుగడ హక్కును గౌరవించడమే నిజమైన జంతు దినోత్సవం. మూగజీవాలకు మాటలు లేకపో వచ్చు.కానీ వాటికీ జీవించే హక్కు ఉంది.వాటి ఆవాసాలను కాపాడటం మన బాధ్యత.వాటి మనుగడను కాపాడితేనే మన ప్రకృతి మనుగడలో ఉంటుం ది.మానవుడికి,జంతువులకు మధ్య ఉన్న అవి నాభావ సంబంధాన్ని ఈ దినోత్సవం తెలియ జేస్తుంది.ఈరోజున జంతు సంక్షేమ ప్రచారా లతోపాటు జంతు పరిరక్షక శిబిరాలను ప్రారం భించడం, జంతు సంరక్షణకు నిధులు సేకరిం చడం వంటి కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు.- జి.ఆనంద్ సునీల్ కుమార్