మైనింగ్ విధానాలు..అభివృద్ధి,హక్కులు

రాంచిలోని బగైచా అనే సంస్థ ఆవరణంలో ఇటీవల ‘వాతావరణ మార్పు`ప్రజావనరుల ప్రైవేటీకరణ మరియు ప్రజాసంక్షేమం’అనే అంశంపై జాతీయ స్థాయిలో జరిగిన రెండు రోజుల సదస్సులో సమత ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్ రెబ్బాప్రగడ రవి కీలక ఉపన్యాసం చేశారు.ఆ ఉపన్యాసంలోని కీనోట్ వివరాలు ఇలా ఉన్నాయి..భారతదేశం నేడు తన అభివృద్ధి ప్రయాణంలో ఒక కీలక మలుపు వద్ద నిలిచింది. ఒకవైపు వేగవంతమైన పారిశ్రామికీకరణ, ఆర్థిక వృద్ధి లక్ష్యాలతో గనుల రంగాన్ని ప్రోత్సహిస్తుండగా, మరోవైపు ఖనిజ సంపద సమృద్ధిగా ఉన్న ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్న గిరిజన,ఆదివాసీ వర్గాల జీవన విధానాలు సంక్షోభంలో పడుతున్నాయి. ఈనేపథ్యంలో మైనింగ్ విధానాలు,రక్షణ చట్టాల బలహీనత, ప్రజల ప్రతిఘటన వంటి అంశాలు సమకాలీన భారతదేశంలో ప్రధాన చర్చావిషయాలుగా మారాయి. – గునపర్తి సైమన్ 


అభివృద్ధి నమÖనా-ఎవరి కోసం?
ప్రస్తుత అభివృద్ధి నమÖనా ఖనిజ వనరులను పారిశ్రామిక విస్తరణ, మౌలిక సదుపాయాల నిర్మాణం, ఇంధన ఉత్పత్తికి కీలక వనరులుగా పరిగణిస్తోంది. అయితే ఈ విధానం “అభివృద్ధి ఎవరి కోసం? ఎవరి ఖర్చుతో?” అనే ప్రశ్న లను లేవనెత్తుతోంది.గనుల ప్రాజెక్టులు పెద్దఎత్తున స్థానభ్రంశం,పర్యావరణ విధ్వంసం,జీవనోపాధి కోల్పోవడానికి కారణ మవుతున్నాయి.మైనింగ్ విధానాల పరిణామం.స్వాతంత్య్రం తర్వాత ప్రభుత్వం ఆధ్వర్యంలోని మోడల్ అమల్లో ఉండగా,1991ఆర్థిక సరళీకరణ తర్వాత గనుల రంగం ప్రైవేట్ పెట్టుబడులకు తెరుచుకుంది. 1957 గనులు మరియు ఖనిజాల చట్టం, 2015 మరియు 2021 సవరణలు మైనింగ్ రంగాన్ని వేగవంతం చేయడంపై దృష్టి సారించాయి. జాతీయ ఖనిజ విధానాలు (1993,2008, 2019) పెట్టుబడులను ఆకర్షించడం, ఖనిజాల వెలికితీతను పెంచడం, నియంత్ర ణలను సులభతరం చేయడం వంటి అంశా లను ప్రోత్సహించాయి.
గిరిజన ప్రాంతాలు-ఖనిజ సంపద మధ్య విరోధం
ఒడిశా,జార్ఖండ్,ఛత్తీస్‌గఢ్,ఆంధ్రప్రదేశ్,తెలంగాణ వంటి రాష్ట్రాల్లో ఖనిజ సంపద మరియు గిరిజన జనాభా అధికంగా ఉంది. గిరిజను లకు భూమి కేవలం ఆస్తి కాదు-అది వారి సంస్కృతి, జీవన విధానం, ఆధ్యాత్మికతకు మÖలం.కానీ మైనింగ్ ప్రాజెక్టులు ఈసంబం ధాన్ని దెబ్బతీస్తున్నాయి.
రక్షణ చట్టాల బలహీనత
భారత రాజ్యాంగంలోని ఐదవ షెడ్యూల్, PజుSA చట్టం (1996),అటవీ హక్కుల చట్టం (2006) గిరిజన హక్కులను రక్షించడానికి ఉన్నప్పటికీ, అమలులో లోపాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి.పర్యావరణ అనుమతుల వేగవంతం, గ్రామసభల సమ్మతి లేకుండా ప్రాజెక్టుల ఆమోదం, అటవీ భూముల మళ్లింపు వంటి చర్యలు ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి.గనుల తవ్వకాల వల్ల లక్షలాది మంది నిరాశ్రయులయ్యారు. ముఖ్యంగా ఆది వాసీలు తీవ్రంగా ప్రభావిత మయ్యారు. వ్యవసాయ భూమి కోల్పోవడం,అడవుల నాశనం,నీటి కాలుష్యం,జీవనోపాధి కోల్పో వడం వంటి సమస్యలు తీవ్రరూపం దాల్చాయి.
ప్రజల ప్రతిఘటన-ప్రజాస్వామ్య పోరాటం
దేశవ్యాప్తంగా అనేక ప్రాంతాల్లో ప్రజలు మైనింగ్ ప్రాజెక్టులను వ్యతిరేకించారు. నియాంగిరి కొండల్లో డోంగ్రియా కొంధ్ గిరిజనుల పోరాటం ఒక ముఖ్య ఉదాహరణ. గ్రామసభల నిర్ణయాన్ని గౌరవిస్తూ సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పు ప్రజాస్వామ్యానికి నిదర్శనంగా నిలిచింది. కాశీపూర్, కళింగనగర్, హస్డియో అరంద్ వంటి ప్రాంతాల్లో కూడా ఉద్యమాలు జరిగాయి.
సమతా తీర్పు-మైలురాయి
1997లో సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన సమతా తీర్పు ప్రకారం షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల్లో గిరిజన భూము లను ప్రైవేట్ కంపెనీలకు ఇవ్వ కూడదని స్పష్టం చేసింది. ఇది గిరిజన హక్కుల పరిరక్షణలో కీలక ఘట్టంగా నిలిచింది. ముందుకు మార్గంభారతదేశం అభివృద్ధి సాధనలో సమతుల్యత అవసరం. న్యాయమైన మైనింగ్ విధానం కోసం..గిరిజన హక్కులకు గౌరవం,గ్రామసభల నిజమైన సమ్మతి, పర్యా వరణ పరిరక్షణ,న్యాయమైన పునరావాసం ఖనిజ లాభాల సమాన పంపిణీ అత్యవసరం. మైనింగ్ చర్చ కేవలం ఆర్థికవృద్ధి గురించే కాదు; ఇది న్యాయం,హక్కులు,ప్రజాస్వామ్యం గురించినది.పర్యావరణ సుస్థిరత, సామాజిక న్యాయం, ప్రజల భాగస్వామ్యం ఆధారంగా మాత్రమే నిజమైన అభివృద్ధి సాధ్యమవు తుంది.సహజ వనరులను సంరక్షిస్తూ,గిరిజన వర్గాల హక్కులను గౌరవించినప్పుడే భారత దేశం సమానమైన, సుస్థిరమైన అభివృద్ధి దిశగా ముందుకు సాగగలదు.