భారత దేశ ఖనిజ సంపదపై పోరు

“ భారత ఖనిజ సంపదపై కేంద్రం-రాష్ట్రాల మధ్య అధికార పోరు మరో కీలక మలుపు తిరిగింది. 2026 ఎంఎండీఆర్ సవరణతో ఖనిజాలపై రాష్ట్రాల పన్నుల విధింపు హక్కులు, గత బకాయిలపై ప్రభావం, కేంద్ర నియంత్రణ వంటి అంశాలు సమాఖ్య వ్యవస్థపై కొత్త ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతున్నాయి. ముఖ్యంగా ఖనిజ సంపద ఉన్న గిరిజన ప్రాంతాల్లో భూమి, వనరులు, గ్రామసభ హక్కులు, స్థానిక ప్రజల భాగస్వామ్యంపై దీని ప్రభావం ఏమిటన్నది ఇప్పుడు ప్రధాన చర్చగా మారింది. రెండు నిమిషాల పార్లమెంటరీ ఓటుతో తీసుకున్న ఈ నిర్ణయం కేవలం ఆదాయ పంపిణీకి సంబంధించినది కాకుండా, ఖనిజ వనరులపై నిర్ణయాధికారం ఎవరిది? అనే మౌలిక ప్రశ్నను ముందుకు తెచ్చింది.”రెబ్బాప్రగడ రవి,ఎడిటర్,

రెండు నిమిషాల పార్లమెంటరీ ఓటు ఢిల్లీ, రాష్ట్రాల మధ్య సంబంధాలను ఎలా తిరగరాయబోతోంది..మరియు దేశంలోని అత్యంత సంపన్న గనుల పైన నివసించే వారి గొంతులను ఎలా అణచివేస్తుంది.
దశాబ్దాలలో గనుల చట్టాలకు సంబం ధించిన అత్యంత కీలకమైన మార్పు లలో ఒకదానిపై చర్చించడానికి ఈ ఏడాది ఆగస్టులో భారత పార్లమెంటు సమావేశమైనప్పుడు,లోక్సభ దానిని ఆమోదించడానికి కేవలం రెండు నిమిషాలు పట్టింది.ఒకరోజులోనే, రాజ్యసభ కూడా అదే చేసింది.ఎటు వంటి సెలెక్ట్ కమిటీకి నివేదించలేదు.., కనీసం విస్తృతమైన చర్చ జరగలేదు. కేవలం భారతదేశం తన భూమి కింద ఉన్న సంపదను ఎలా పంచుకుంటుందనే విష యంలో ఒకనిశ్శబ్ద,సమగ్ర పునర్వ్యవస్థీకరణ జరిగింది.ఈ చట్టాన్ని గనులు మరియు ఖనిజాల అభివృద్ధి మరియు నియంత్రణ (ఎంఎం డీఆర్)సవరణ చట్టం,2026 అని పిలు స్తారు.చాలా మంది దీనిని ఎప్పటికీ చదవరు. కానీ బొగ్గు,ఇనుప ఖనిజం, బాక్సైట్ లేదా రాగిని తవ్వే ప్రతి రాష్ట్రంపై మరియు ఆ ఖనిజాల పైన భూమి ఉన్న ప్రతి గిరిజన సమాజంపై దీని పరిణా మాలు ప్రభావం చూపుతాయి. ప్రమా దంలో ఉన్నది కేవలం ఆదాయం మాత్రమే కాదు. అది భారత సమాఖ్య వ్యవస్థ యొక్క స్వరూపమే.
సమాఖ్య వ్యవస్థ అందించే అవకాశాలు మరియు దాని పరిమితులు..
అమెరికా లేదా జర్మనీలా భారతదేశం ఒక సమాఖ్య కాదు.రాజ్యాంగం, కేంద్రా నికి (సెంటర్) మరియు రాష్ట్రాలకు వాటి సొంత అధికారాలను ఇచ్చింది. ప్రతి రాష్ట్రం దేనిని పాలించవచ్చో విభజించే మూడు జాబితాల ద్వారా ఇది జరిగింది. ఖనిజాలు ఈ రెండు వర్గాల మధ్య ఇబ్బందికరంగా ఇమిడి ఉన్నాయి: సాంకేతికంగా అవి రాష్ట్రాలకే చెందినవి (ఎందుకంటే అవి భూమిపై ఉంటాయి), కానీ కేంద్రం“ప్రజా ప్రయోజనం” కోసం అని వాదించినప్పుడల్లా వాటిని నియం త్రించగలదు. ఈఏర్పాటు ఎప్పుడూ కొంచెం ఉద్రిక్తం గానే ఉంది.కానీ ఇటీవలి వరకు, ఇది రాష్ట్రాల వైపు మొగ్గు చూపింది. దశా బ్దాలుగా,జార్ఖండ్,ఒడిశా,ఛత్తీస్గఢ్,మధ్యప్రదేశ్ వంటి రాష్ట్రాలు,మైనింగ్ కంపెనీలకు చెల్లించే రాయల్టీకి అదనంగా,తమ భూమి నుండి వెలికి తీసిన ఖనిజాలపై పన్నులు వసూలు చేశాయి.ఆ పన్నులద్వారా పాఠశా లలు,ఆసుపత్రులు,రోడ్ల నిర్మాణానికి నిధులు సమకూరాయి.ఆ శకం ఇప్పుడు ముగిసి పోయి ఉండ వచ్చు.
సమాఖ్యవాద వాదన డబ్బుకు మించి ఇది ఎందుకు ముఖ్యమైనది?…
నేను ఇప్పటి వరకూ భారతదేశవ్యాప్తంగా ఉన్న వర్గాలతో కలిసి పనిచేస్తూ గడిపాను. కేవలం కోర్టులలోనే కాదు,గ్రామాలు, అడవులలో మరియు పంచాయతీలలో కూడా.సమాఖ్యవాదం అంటే కేవలం అధికా రాల పంపిణీ మాత్రమే కాదని నేను చూ శాను.అది బాధ్యతకు సంబంధించినది. కేంద్రం ఖనిజ పన్నుల విధింపును తన నియంత్రణలోకి తీసుకున్నప్పుడు, అది కేవలం అధికారాన్ని కేంద్రీకరించడమే కాదు..జవాబుదారీతనాన్ని కూడా తొలగి స్తుంది.ఒక విషయం స్పష్టం చేస్తు న్నాను..ఏక రూపత అవసరమని ఎవరూ కాదనరు.మైనింగ్ అనేది అధిక పెట్టుబడితో కూడు కున్నది.పెట్టుబడి దారులకు భవిష్యత్తుపై స్పష్టత అవస రం.కానీ దీనికి పరిష్కారం రాష్ట్రాల స్వయం ప్రతిపత్తిని రద్దు చేయడం కాదు..ఒకఉమ్మడి వ్యవస్థనునిర్మించడం. దానికి బదులుగా,ఎంఎండీఆర్ సవరణ 2026 దీనికి వ్యతిరేకంగా చేస్తుంది. అది ఇలా చెబుతుంది.“మేము చెబితేనే మీరు పన్ను విధించగలరు.” ఇది సహ కారం కాదు.ఇది లొంగిపోవడం. ఇక్కడే ఒక విచిత్రం ఉంది…రాయల్టీ, డీఎంఎఫ్(ణవీఖీ) మరియు జాతీయ లెవీల ద్వారా దాదాపు అసలు డబ్బు మొత్తాన్ని కేంద్రమే వసూలు చేస్తుంది. అలాంటప్పుడు,రాష్ట్రం తన వాటాను వసూలు చేసుకునే హక్కును ఎందుకు తీసివేయాలి? ఎందుకంటే అసలు లక్ష్యం న్యాయం కాదు.ఇది నియంత్రణ. 2024 వీAణA తీర్పు తర్వాత మనం ఇది చూశాం.ఆతీర్పులో సుప్రీంకోర్టు, ఖనిజ హక్కులపై పన్ను విధించే రాష్ట్రాల హక్కును పునరుద్ధరించింది.దానికి ప్రతిస్పంద నగా,కేంద్రం చర్చలు జరప లేదు.దానిని రద్దు చేస్తూ ఒక చట్టాన్ని ఆమోదిం చింది.ఇది విధాన రూపకల్పన కాదు. రాజ్యాంగ అతిక్రమణ.ఇదొక పద్ధతి: రాష్ట్రాలు అధికా రాన్ని పొంది నప్పుడు,కేంద్రం దానిని తిరిగి పొంద డానికి వేగంగా కదులుతుంది.అటవీ హక్కుల నుండి నీటి పంపిణీ వరకు, విద్య నుండి ఆరోగ్యం వరకు ఇదే కథ పునరావృత మవుతుంది.కానీ సమాఖ్య వాదం అనేది ఒక చర్చకాదు.అది ఒక వాగ్దానం.ఎన్నికైన,జవాబుదారీగా ఉండే, ప్రజలకు దగ్గరగా ఉండే స్థానిక ప్రభు త్వాలకు తమ ప్రజల భవిష్యత్తును తీర్చి దిద్దడంలో ఒకపాత్ర ఉంటుందనే వాగ్దానం.ఇప్పుడు ఆవాగ్దానం ఉల్లం ఘించబడుతోంది.కోర్టు ఉత్తర్వుతో కాదు, ప్రజాగ్రహంతో కాదు,కేవలం ఒకే ఒక్క,హడావిడి పార్లమెంటరీ ఓటుతో.
ఎప్పుడూ ఆ గదిలో ఉండని వ్యక్తులు..
నాలుగు దశాబ్దాల క్రితం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ఏజెన్సీ ప్రాంతాల్లోని ఒక గిరిజన గ్రామాన్ని సందర్శించిన సమయంలో సుమారు అరవై ఏళ్ల వయ సున్న ఒకగిరిజన వ్యక్తి నన్ను ఒకప్రశ్న అడిగాడు..“అన్నా,ఈ భూమి మాది…ఈ పర్వతాలు మావి…మరి దీనికి ఏం జర గాలో..ఎక్కడో నగరంలో ఉన్న ఎవరో ఎందుకు నిర్ణయిస్తారు?”. ప్రభుత్వం గిరిజన భూమిని ఒక ప్రైవేట్ మైనింగ్ కంపెనీకి లీజుకు ఇవ్వడం వల్లే మేము అక్కడ ఉన్నాము.అనుమతి లేదు.నోటీసు లేదు.వందల కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఒకకార్యాలయంలోకి కేవలం ఒకఫైలును తరలించారు.సుప్రీం కోర్టు లో మేము వాదించిన దానికి ఆప్రశ్నే ప్రధానాంశం అయ్యింది. 1997లో,సమతా తీర్పులో,కోర్టు అంగీ కరించింది.షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల్లోని గిరిజన భూములను మైనింగ్ కోసం ప్రైవేట్ కంపెనీలకు అప్పగించకూడదు. ప్రభుత్వమే ఈవర్గాల సంరక్షకురాలు అని,వారి భూస్వామికాదని కోర్టు పేర్కొంది. ముప్పై ఏళ్ల తర్వాత,ఈ సవరణలో ఆ తీర్పు గురించి ఒక్కసారి కూడా ప్రస్తావించలేదు. ఇది ఐదవ షెడ్యూల్ గురించి ఏమీ చెప్ప దు.ఒక గ్రామసభ తన సొంత అడవిని, భూమిని పరిపాలించుకోవడానికి అనుమ తించే చట్టమైన పెసా గురించి ఏమీ చెప్ప దు.అనుమతి గురించి ఏమీ చెప్పదు. మనలో చాలామంది ఇప్పటికే భయపడిన విషయాన్నే సంయుక్త కిసాన్ మోర్చా చెప్పింది.అదేమిటంటే, ఇది ఆదివాసీ భూ భాగాన్ని మైనింగ్ కార్పొరేషన్లకు అప్పగి స్తుంది. ఒకగ్రామాన్ని నిర్లక్ష్యం చేస్తే ఏమి జరుగుతుందో నియమగిరి మనకు చూపిం చింది.అలాగే,అలా చేయనప్పుడు కూడా ఏమి జరుగుతుందో కూడా చూపించింది. నియమనిబంధనల పుస్తకాన్ని ఢిల్లీకి తర లిస్తే,మీరు కేవలం పన్ను వసూలు చేసే వారిని మాత్రమే మార్చరు.ఒక కొండకు, యంత్రాంగానికి మధ్య అడ్డుగా నిలిచే ఏకైక పొరను అంటే,రాష్ట్రాన్ని,స్థానిక పరిపాల నను,స్వయంగా ఆ సమాజాన్నే మీరు తొలగిస్తారు.పార్లమెంటులో రెండు నిమి షాల ఓటు ఎన్నడూ వివరించని భాగం ఇదే.
తర్వాత ఏమిటి..?
।ప్రతిపక్ష పాలిత రాష్ట్రాలు సుప్రీం కోర్టులో న్యాయపరమైన సవాళ్లకు సిద్ధమవుతున్నాయి. ప్రధాన ప్రశ్న ఏమిటంటే.రాజ్యాంగం రాష్ట్రాలకు కల్పించిన అధికారాన్ని సమర్థ వంతంగా తొలగించడానికి,రాష్ట్రాల పన్నుల విధింపును పరిమితం చేసే తన అధికారాన్ని కేంద్రం ఉపయోగించగలదా?
।రాష్ట్రాలు ప్రత్యామ్నాయ ఆదాయ మార్గాలను అన్వేషిస్తున్నాయి.రవాణా రుసుములు, జీఎస్టీ, జిల్లా ఖనిజ ఫౌండేషన్ విస్తృత వినియోగం వంటివి.
।భూమి పన్నుల విధింపు విషయంలోకి (కేంద్రం నియంత్రణలో లేని అంశం) ఈ సవరణను విస్తరించడం యొక్క రాజ్యాంగ బద్ధతే కీలకమైన వివాదాంశంగా మిగిలింది.
ఇక జార్ఖండ్,ఒడిశా రాష్ట్రాల్లోని దుమ్ము తో నిండిన కొండ ప్రాంతాలలో,పార్ల మెంటరీ చర్చను ఎన్నడూ చూడని సమా జాలు,భారతదేశ ఇంధనానికి,ఉక్కుకు, అల్యూమినియంకు,స్మార్ట్ ఫోÛన్లకు ఇంధ నంగా పనిచేసే ఖనిజాలకు పైన జీవి స్తూనే ఉన్నాయి.వారు ఈ లెక్కల్లో భాగం కాదు.ఈ సవరణలోని అసలు విషయం ఇదే.ఎవరు దేనిపై పన్ను విధిస్తున్నారు అనేది కాదు.ఎవరు నిర్ణయిస్తున్నారు అనేది.!!
` వ్యాసకర్త : ఎడిటర్ మరియు ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్, సమత విశాఖపట్నం,ఇండియా.