ఆదవాసీ ఆత్మగౌరవ పోరాటానికి ప్రతీక బిర్సాముండా

  • భూమి,అడవి,అస్తిత్వంకోసం ఉల్గులన్..
  • తరతరాలకు స్ఫూర్తినిచ్చే విప్లవపోరాటం
    నవంబర్ 15, 2026-జనజాతీయ గౌరవ్ దివస్ సందర్భంగా ప్రత్యేక కథనం
    1875నవంబర15నజన్మించిన బిర్సా ముండా 2026 నవంబర్ 15నాటికి 151వ జయంతిని జరుపుకుంటున్నారు. ఆయన జయంతి సందర్భంగా దేశ వ్యాప్తంగా జనజాతీయ గౌరవ్‌దివస్‌ను నిర్వహిస్తున్నారు.ఈరోజు ఒకమహానాయ కుడి జన్మదిన వేడుక.ఆదివాసీ సమా జాల చరిత్ర,సంస్కృతి,స్వాభిమానం, హక్కులు,దేశ నిర్మాణంలో వారి పాత్రను గుర్తుచేసుకునే ప్రత్యేక సందర్భం.ఉలి హటు నుంచి విప్లవ నాయకుడిగా..బిర్సా ముండా ప్రస్తుత జార్ఖండ్ రాష్ట్రంలోని ఖుంటి జిల్లాకు చెందిన ఉలిహటు గ్రామంలో 1875నవంబర్ 15న ముండా ఆదివాసీ కుటుంబంలో జన్మిం చారు.చిన్ననాటి నుంచే పేదరికం, సామాజిక వివక్ష,గిరిజన కుటుంబాలు ఎదుర్కొంటున్న భూమి సమస్యలను ఆయన దగ్గరగాచూశారు. బ్రిటిష్‌పాలన విస్తరించడంతోపాటు సంప్రదాయ ఆదివాసీభూములపై బయటివ్యక్తుల ఆధిపత్యంపెరిగింది.భూస్వాములు,వడ్డీ వ్యాపారులు, కాంట్రా క్టర్లు,అధికారుల దోపిడీతో గిరిజనరైతుల జీవనవిధానం సంక్షోభంలోపడింది.ముండా సమా జంలో భూమి పూర్వీకుల వారసత్వం, సామాజిక అస్తిత్వం,సంస్కృతి,జీవనో పాధికి ఆధారం.తరతరాలుగా సాగు చేసుకుంటూ వచ్చిన భూములపై హక్కులు కోల్పోవడం,అధిక పన్నులు, అప్పుల ఊబి,వెట్టిచాకిరీ వంటి సమస్యలు ఆదివాసీలను తీవ్రంగా వేధించాయి. ఈ పరిస్థితులను గమనించిన బిర్సా ముండా ప్రజల్లో చైతన్యం కల్పించారు. తమ భూమి,సంస్కృతి,సంప్రదా యాలు, స్వయంపాలనను కాపాడుకోవాల్సిన అవసరాన్ని వివరించారు.ఆయన నాయకత్వం కేవలం రాజకీయ నిరస నకు పరిమితం కాలేదు.సామాజిక, మతపరమైన సంస్కరణలద్వారా ప్రజల్లో ఐక్యత,ఆత్మగౌరవం,స్వీయ గుర్తింపును పెంపొందించారు.
    ఉల్గులన్.. బ్రిటిష్‌పాలనకు సింహస్వప్నం
    బిర్సా ముండా పేరు వినగానే గుర్తు కొచ్చేది‘ఉల్గులన’.ముండారీ భాషలో ఈపదానికి మహాకల్లోలం లేదా మహా తిరుగుబాటు అనే అర్థం ఉంది.1899-900మధ్య చోటానాగ్‌పూర్ ప్రాంతంలో ఉవ్వెత్తున సాగిన ఈఉద్యమం బ్రిటిష్ వలస పాలనతో పాటు ఆదివాసీలను దోపిడీ చేస్తున్న భూస్వాములు,వడ్డీ వ్యాపారులు,బయటి ఆధిపత్య శక్తులను సవాలు చేసింది.ఉల్గులన్ ఉద్యమం ఒక వ్యక్తికి లేదా ఒక అధికారికి వ్యతిరేకంగా సాగిన సాధారణ నిరసన కాదు.అది ఆదివాసీల భూమి హక్కులు,సంప్రదాయ పాలనా వ్యవస్థ,సామాజిక గౌరవం,ఆర్థిక స్వాతంత్య్రం కోసం సాగిన సమగ్ర పోరా టం.తమ పూర్వీకుల భూములపై తిరిగి హక్కులు సాధించుకోవాలని,దోపిడీవ్యవస్థకు ముగింపు పలకాలని బిర్సా పిలుపునిచ్చారు ‘అబువా రాజ’ అంటే మనరాజ్యం,మన పాలన అనే భావనను ప్రజల్లో బలంగా నాటారు.బ్రిటిష్ పాలనకు బదులుగా ఆదివాసీల స్వయంపాలన స్థాపించాలనే ఆకాంక్షను ఉద్యమంలో భాగంచేశారు. ముండా ప్రజలతోపాటు ఇతర ఆదివాసీ వర్గాలు కూడా ఈఉద్యమానికి మద్దతుగా నిలిచాయి.బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఈతిరుగు బాటును అణచివేయడానికి తీవ్రచర్యలు చేపట్టింది.అనేక మంది ఉద్యమకారులు అరెస్టయ్యారు.బిర్సా ముండా కూడా బ్రిటిష్ అధికారుల చేతికి చిక్కి జైలుపాలయ్యారు.
    24ఏళ్ల వయసులోనే అమరత్వం
    బిర్సా ముండా 1900 ఫిబ్రవరిలో అరెస్ట య్యారు.రాంచీ జైలులో నిర్బంధంలో ఉం డగా1900జూన్ 9న కేవలం 24ఏళ్ల వయసులో మరణించారు.ఆయన మర ణానికి సంబంధించిన పరిస్థితులపై చారిత్రక చర్చలు ఉన్నప్పటికీ,ఆదివాసీ హక్కులకోసం సాగిన ఆయన పోరాటం మాత్రం చరిత్రలో చెరగని ముద్ర వేసింది. ఆయన జీవితం స్వల్పకాలమే అయినా, ఆలోచనలు, పోరాట పటిమ, ప్రజలను సంఘటితం చేసిన నాయకత్వం తరత రాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచాయి.ఆయన మరణంతో ఉద్యమం ముగిసిపోలేదు. ఆదివాసీ భూముల రక్షణ,సంప్రదాయ హక్కుల గుర్తింపు,వలస పాలనలోని దోపిడీ వ్యవస్థలపై చర్చలకు ఈ పోరాటం బలమైన పునాది వేసింది.1908లోఅమల్లోకి వచ్చిన చోటానాగ్‌పూర్ కౌలు చట్టం (్పుష్ట్రశీta చీaస్త్రజూuతీ Tవఅaఅcy Act) ఆదివాసీ భూముల బదిలీపై పరిమితులు విధించి భూమి రక్షణకు కీలకమైన చట్టంగా నిలిచింది.బిర్సా ముండా పోరాటం ఈచట్టానికి ఏకైక కారణమని చెప్పలేకపోయినా,ఆయన ఉద్యమం వెలుగులోకి తెచ్చిన భూమిసమస్యలు, ఆదివాసీల హక్కుల ప్రశ్నలు తదుపరి చట్టపరమైన చర్యలకు చారిత్రక నేప థ్యంగా నిలిచాయి.
    ‘ధర్తీ అబా’..భూమికి తండ్రి
    బిర్సాముండాను ఆయన అనుచరులు ‘భగవాన్ బిర్సాముండా’,‘ధర్తీఅబా’అని గౌరవంగా పిలుస్తారు.ధర్తీ అబా అంటే భూమికి తండ్రి అని అర్థం.ఆయనను కేవలం రాజకీయ నాయకుడిగా కాకుండా ఆధ్యాత్మిక మార్గదర్శిగా, సామాజిక సంస్కర్తగా,ఆదివాసీ సమా జానికి రక్షకుడిగా భావిస్తారు.ఆయన బోధనలు ప్రజల్లో నైతిక విలువలు, ఐక్యత,క్రమశిక్షణ,సామాజిక సంస్కర ణలకు ప్రాధాన్యమిచ్చాయి.మూఢ నమ్మకాలు,సామాజిక దురాచారాలను విడనాడాలని,సమాజాన్ని ఐక్యంగా ఉంచాలని బోధించారు.ఆదివాసీ సంప్రదాయాలు,సాంస్కృతిక గుర్తింపును కాపాడుకోవాలని పిలుపునిచ్చారు.బిర్సా ముండా అనుచరులలో ఏర్పడిన మతపరమైన సంప్రదాయాన్ని ‘బిర్సా యిట’ సంప్రదాయంగా పేర్కొంటారు. ఆయనను దైవ స్వరూపంగా ఆరాధిం చడం అనుచరుల విశ్వాసానికి సంబం ధించిన అంశం.అదే సమయంలో చరిత్ర లో ఆయనఒకవాస్తవికనాయకుడు, స్వాతంత్య్ర సమరయోధుడు,సామాజిక సంస్కర్తగా గుర్తింపు పొందారు.
    జార్ఖండ్ ఆవిర్భావ దినోత్సవంతో మరో అనుబంధం
    నవంబర్ 15తేదీకి జార్ఖండ్ రాష్ట్రప్రజల జీవితాల్లో మరో ప్రత్యేకత ఉంది.2000 నవంబర్ 15న బిహార్ నుంచివిడిపోయి జార్ఖండ్ ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఏర్పడింది. ఆదివాసీ జనాభా అధికంగా ఉన్న ఈ ప్రాంతంలో ప్రత్యేక రాష్ట్రఉద్యమానికి సుదీర్ఘ చరిత్ర ఉంది.భాష,సంస్కృతి, భూమి,వనరులు, స్వయం పాలన వంటి అంశాలు ఈఉద్యమంలో కీలక పాత్ర పోషించాయి.అందువల్ల నవంబర్ 15 ఒకవైపు బిర్సా ముండా జయంతి, మరో వైపు జనజాతీయ గౌరవ్ దివస్, ఇంకో వైపు జార్ఖండ్ రాష్ట్ర ఆవిర్భావ దినోత్స వంగా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. ఈ మూడు సందర్భాలు చారిత్రకంగా పరస్పరం అనుసంధానమైనప్పటికీ,వాటి ప్రత్యేకతలను వేర్వేరుగా గుర్తించడం అవసరం.
    నేటి ఆదివాసీ సమాజానికి బిర్సా పోరాటం ఇచ్చే సందేశం
    బిర్సా ముండా పోరాడిన కాలం ముగిసినా,ఆయన లేవనెత్తిన ప్రశ్నలు నేటికీ పూర్తిగా పరిష్కారం కాలేదు. దేశంలోని అనేక ఆదివాసీ ప్రాంతాల్లో భూమి హక్కులు,అటవీహక్కులు,నిర్వా సితత్వం,మైనింగ్‌ప్రాజెక్టులు,సహజ వనరులపై నియంత్రణ,విద్య,వైద్యం, ఉపాధి వంటి సమస్యలు కొనసాగు తున్నాయి.అభివృద్ధి పేరుతో చేపడుతున్న భారీ ప్రాజెక్టులవల్ల ఆదివాసీ గ్రామాలు, అడవులు,జీవనాధారాలు ప్రభావితమవు తున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి.ఒకవైపు సహజవనరుల నుంచి భారీఆర్థిక ప్రయోజనాలు సమకూరుతుండగా, మరో వైపు ఆ వనరులపై ఆధారపడి జీవించే స్థానిక ప్రజలు తమ భూములు,జీవనో పాధిని కోల్పోయే పరిస్థితులు ఎదుర్కొంటు న్నారు.ఇలాంటి సందర్భాల్లో బిర్సాముండా పోరాటస్ఫూర్తి మరింత ప్రాసంగికమవు తుంది. ఆదివాసీ అభివృద్ధి అంటే కేవలం రహదారులు,భవనాలు,పరిశ్రమలు నిర్మిం చడం మాత్రమే కాదు.వారి భూమి,అడవి, నీరు,సంస్కృతి,భాష,సంప్రదా యాలు, స్వయం నిర్ణయాధికారాన్ని గౌరవిస్తూ అభివృద్ధి ఫలాలను వారికి అందించడం నిజమైన అభివృద్ధి.రాజ్యాంగంలోని ఐదవ షెడ్యూల్,పంచాయతీల(షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతా లకు విస్తరణ) చట్టం-పెసా (PజుSA), అటవీహక్కులచట్టం (ఖీ=A)వంటి చట్టాలు ఆదివాసీహక్కుల పరిరక్షణకు కీలకమైన సాధనాలు. గ్రామసభల అధికారాలు, సంప్రదాయ హక్కులు,అటవీ వనరులపై సమాజాల హక్కులు ఆచరణలో బలపడి నప్పుడే బిర్సాముండా ఆశయాలకు నిజమైన గౌరవం లభిస్తుంది.
    యువతకు బిర్సా జీవితం ఒక పాఠం
    బిర్సా ముండా చరిత్రను పాఠ్యపుస్తకాల్లో ఒక చిన్న పాఠంగా మాత్రమే పరిమితం చేయకూడదు. ఆయన పోరాటం వెనుక ఉన్న సామాజిక,ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థి తులను యువత అధ్యయనం చేయాలి. ఆదివాసీ సమాజాల చరిత్ర,భాషలు, సాహిత్యం,కళలు,సంప్రదాయాలు,స్వాతంత్య్ర పోరాటాల్లో వారి పాత్రకు విద్యా వ్యవస్థలో తగిన స్థానం కల్పించాలి.పాఠ శాలలు,కళాశాలల్లో బిర్సా ముండా జయంతి సందర్భంగా చరిత్రచర్చలు, వ్యాసరచన,చిత్రలేఖనం,పోస్టర్ ప్రదర్శ నలు,నాటకాలు,గిరిజన సాహిత్య పరిచ య కార్యక్రమాలు నిర్వహించవచ్చు.ఉలి హటు, రాంచీ వంటి ఆయన జీవితంతో ముడిపడిన ప్రాంతాల గురించి విద్యార్థు లకు వివరించాలి.సిద్ధూ కన్హు,రాణి గైడిన్లియు వంటి ఇతర గిరిజన పోరాట యోధుల చరిత్రను కూడా పరిచయం చేయాలి.అయితే గిరిజన సంస్కృతిని ఒకే రకమైన దుస్తులు,నృత్యాలు,ఆచారాలుగా చూపకుండా, ప్రతి తెగకు,ప్రాంతానికి ప్రత్యేకమైన భాష, సంస్కృతి,చరిత్ర ఉన్నా యని గుర్తించాలి.ఆదివాసీ సమాజాల గొంతుకకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చేలా కార్యక్ర మాలు నిర్వహించాలి.
    బిర్సా ముండా స్ఫూర్తి..హక్కుల సాధనలో ముందడుగు
    బిర్సా ముండా జీవితం మనకు ఒకగొప్ప సందేశాన్ని ఇస్తుంది. భూమిని కాపాడు కోవడం అంటే కేవలం ఆస్తిని కాపాడు కోవడం కాదు..అది ఒక సమాజపు అస్తిత్వాన్ని, సంస్కృతిని, భవిష్యత్తును కాపాడుకోవడం. అడవిని పరిరక్షించడం అంటే ప్రకృతిని మాత్రమే కాదు,దానిపై ఆధారపడి జీవించే ప్రజల హక్కులను కూడా పరిరక్షించడం.151సంవత్సరాల క్రితం జన్మించిన ఆమహా నాయకుడి స్ఫూర్తి నేటికీ ఆదివాసీ యువతలో ఆత్మవిశ్వాసాన్ని నింపుతోంది.ఆయన సాగించిన ఉల్గులన్ పోరాటం మనకు హక్కులకోసం ఐక్యంగా నిలబడాలని,అన్యాయాన్ని ప్రశ్నించాలని, మన సంస్కృతి,భూమి,ప్రకృతిని కాపాడు కోవాలని గుర్తుచేస్తోంది.జనజాతీయ గౌరవ్ దివస్‌ను కేవలం జయంతి వేడుకగా కాకుండా,ఆదివాసీ సమాజాల చరిత్రను గౌరవించే,వారి హక్కులను పరిరక్షించే, వారి అభివృద్ధికి కట్టుబడే సంకల్ప దినంగా నిర్వహించాలి.బిర్సా ముండాకు నిజమైన నివాళి ఆయన చిత్రపటానికి పూలమాల వేయడంలో మాత్రమే లేదు.ఆయన కలలుగన్న భూమి హక్కులు,సామాజిక గౌరవం,స్వయంపాలన,ఆదివాసీ అస్తిత్వ పరిరక్షణను ఆచరణలోకి తీసుకురావడం లోనే ఉంది.జోహార్ బిర్సా ముండా! జోహార్ ఆదివాసీ పోరాట స్ఫూర్తి! – గునపర్తి సైమన్